“آژنگ نیوز”:قلعه پیشتو (نیز پشتاب یا پشتو) یکی از دژهای کهن استان آذربایجان شرقی است که بر فراز کوهی به نام «هشت‌سر» (هسته‌سر) در ارتفاع حدود ۳۰۰۰ متری، در ۱۲ کیلومتری غرب هوراند و ۵۰ کیلومتری شمال‌شرقی اهر قرار دارد.
قدیمی‌ترین شواهد تاریخی، ریشه قلعه را به تمدن اورارتو می‌رساند.همچنین یافته‌های سفالی (خمیره نخودی و قرمز با کنده‌کاری هندسی) متعلق به این دوره‌هاست. منابع نوشته‌اند که انوشیروان ساسانی چندین بار بر این قلعه صعود کرده است.این استحکام نظامی در زمان نبرد با اعراب حاکم بر منطقه ارسباران و قره‌داغ، به عنوان دژ نظامی مورد استفاده بود بر همین اساس احتمالاً در جنبش خرمدینان آذربایجان (هم‌زمان با قلعه بابک)، نقش ارتباطی و نظامی داشته است.
در مورد دلایل ساخت این دژ باید اشاره کرد که کنترل راه‌های استراتژیک منطقه قره‌داغ (ارسباران) و دره رود قره‌سو؛یکی از دلایل ساخت است.همچنین قلعه‌های منطقه ارسباران از یکدیگر قابل رویت هستند و احتمالاً از طریق آتش‌های شبانه با هم ارتباط برقرار می‌کردند که سیستمی برای هشدار سریع و هماهنگ‌سازی دفاعی بود.در نهایت هدف دیگر فراهم‌آوردن جایگاهی نفوذ‌ناپذیر در برابر مهاجمان با بهره‌گیری از طبیعت صخره‌ای کوه؛بود.
قلعه بر بالای یک کوه صخره‌ای ساخته شده و در سه سمت توسط پرتگاه‌های عمیق و مخوف احاطه شده که دسترسی از آن سوها عملاً ناممکن است.تنها یک راه باریک از سمت شمال با ۲۲۰ پله سنگی به داخل قلعه می‌رسد — طراحی‌ای که امکان محاصره را به حداقل و کنترل مهاجمان را به حد اکثر می‌رساند.دیوارهای این دژبسیار مرتفع و صخره‌ای بوده و با مصالح سنگ لاشه‌ای، ملات گل رس، ساروج و تعدادی آجر؛ساخته شده است.چندین آب‌انبار در سمت شمال و درون صخره‌ها کنده‌کاری شده که برای تحمل محاصره طولانی‌مدت ضروری بود.آثار باقی‌مانده شامل پلکان و اتاقک‌هایی است که مستقیماً در سنگ کنده شده‌اند.
این قلعه شاید هم‌زمان با قلعه بابک ساخته یا بازسازی شده باشد و در شبکه دفاعی منطقه قره‌داغ، نقشی مشابه قلعه بابک داشته است. یافته‌های سفالی کشف‌شده (شامل سفال‌های ساده و لعاب‌دار قرون میانه اسلامی) نشان می‌دهد که قلعه تا قرن‌ها پس از اسلام نیز مورد سکونت و استفاده نظامی بوده است.
قلعه پیشتو بنایی دفاعی-استراتژیک با معماری مبتنی بر بهره‌گیری حداکثری از موانع طبیعی (پرتگاه‌ها و صخره‌ها) است. تاریخ چندلایه‌اش از اورارتوها تا خرمدینان، آن را به نمادی از مقاومت تاریخی منطقه ارسباران تبدیل کرده که نه متعلق به یک قوم یا سلسله خاص، بلکه در خدمت قدرت‌های متوالی حاکم بر این منطقه استراتژیک بوده است.
گروه گزارش