“آژنگ نیوز”:کمال الملک نقاش معاصر ایرانی در یک خانواده فرهنگی متولد شد و رشد کرد. مردی بنام میرزا رضاخان غفاری در کاشان زندگی میکرد که از خانواده های معروف کاشان بود . چون نقاشی را دوست داشت گاهگاهی برای خود نقاشی میکرد .
در سال ۱۲۷۰ خداوند به او پسری داد که نامش را محمد گذاشتند . محمد روز بروز بزرگتر میشد و ضمن درس خواندن ، گاهگاهی که پدر را مشغول بکار نقاشی میدید باعشق فراوان از پدرش تقلید میکرد و شکلهائی میکشید . محمد کم کم ذوق نقاشی پیدا کرد .
پدر متوجه شد که اگر پسرش را در این فن یاری کند نقاشی زبردست خواهد شد . این بود که کمر همت بست و او را راهی تهران کرد تا نزد نقاش دربار بنام « مزین الدوله » شاگردی کند و روشهای فن نقاشی را فرا گیرد . استاد او را پذیرفت و محمد که این زمان محمدخان نامیده میشد ، چنان جدیت کرد که استاد از استعداد بینهایت شاگرد شگفت آمد . کشیدن تابلوهای متعدد از طرف میرزا محمد خان باعث شد که هنرش زبانزد آشنایان و علاقمندان گشت تا جائی که وصف تابلوهایش بگوش ناصرالدینشاه قاجار رسید . شاه بر آن شد تا نزدیک آثار هنری او را ببیند .
ناصرالدینشاه که خود نیز تا حدی به هنر نقاشی علاقمند بود و گاهگاهی نقاشی میکرد از نقاشی های میرزا محمد خان بسیار خوشش آمد و او را تشویق کرد . بزرگان و اعیان از او میخواستند که نقش آنها را بکشد. با وجودیکه بصورت کشیدن علاقه نداشت گاهگاهی از صورت رجال نامدار آنزمان نقاشی کرده است .
پس از چندی به فرمان شاه میرزا محمد خان به اروپا رفت تا در آنجا فن نقاشی خود را کامل کند . میرزا محمد خان که لقب کمال الملک نیز به او داده شده بود
در اروپا فنون مختلف نقاشی را آموخت تا جائی که از روی کارهای استادان بزرگ نقاشی اروپا مثل رامبراند و تیسین و روبنس که عاشقانه آنها را دوست میداشت نقاشی کرد ، در این تابلوها بقدری مهارت بکار برده که تشخیص آنها از تابلوهای اصلی کار مشکلی است وحتی نقاشان ماهر هم نمیتوانند اصل را از بدل درست تشخیص دهند.
کمال الملک پس از بازگشت به ایران طبق امر دولت به ریاست مدرسه عالی هنر (صنایع مستظرفه) گمارده شد در اینجا بود که استادبا گرفتاریهای فراوان روبرو گشت. کمی بودجه مدرسه و مخارج فراوان و کمی معلم، همه دست بدست هم دادند و مشکلات زیادی ببارآوردند ولی او با همت و کوشش فراوان عاقبت توانست در فن نقاشی شاگردانی برجسته تربیت کند که هر یک بنوبه خود استادی کم نظیر شدند. از جمله این هنرمندان آقایان: حبیب اله ابهری، اسکندر، غلامعلی شیبانی، اسماعیل آشتیانی وحیدریان را میتوان نام برد.
در این مدرسه کمال الملک تابلوهای خود را جمع آوری کرد و بدیوار آویخت و تمام وقت خود را به تربیت شاگردان اختصاص داد و آثاری فراوان از خود بیادگار گذاشت که از آن جمله تصاویری است از اشخاص معروف مانند عضدالملک، سردار اسعد، حکیم الملک و آقای سید نصراله سادات اخوی. این تابلوها بقدری زنده و گویا است که در هنر تصویرسازی شاهکار مسلم محسوب میگردند.
استاد کمال الملک به موضوعات اخلاقی و اجتماعی توجه زیادی داشت و هرگاه فرصتی بدست می آورد تابلوهائی در این مورد تهیه می کرد. از جمله تابلوهای بسیار خوب استاد، تابلویی است معروف به تابلوی بغدادی ها، این تابلو حاصل مسافرت استاد کمال الملک به عربستان و بغداد است. موضوع این تابلو از اینقرار است که: دختر زیبایی با مادرش نزد یک فالگیرمیرود تا از سرنوشت خود آگاه شود. فالگیر با دوستش روی گلیمی نشسته اند.
فالگیر کتاب خود را باز کرده و با خنده مشغول شرح دادن سرنوشت خوب دختر است. دخترک دو دستش را روی زانوی خود گذاشته و با خوشحالی و دقت به سرنوشت و آینده خود از زبان فالگیر گوش میدهد. در یک طرف اطاق قلیان و یک صندلی چوبی قرار دارد.در طرف دیگر تختخواب فالگیر دیده میشود که بآن تکیه داده است.
این تابلو بقدری خوب و ماهرانه نقاشی شده که هر کس پی به خرافی بودن فالگیری برده و می فهمد که کار فالگیر فقط خالی کردن جیب مردم نادان است.
بهر حال تنها هنر استاد نقاشی نبود بلکه کمال الملک خود مظهر انسانیت بود. سخاوت او زبانزد دوستان و شاگردانش بود تاجایی که از مقدار حقوق ماهانه خود به شاگردانی که وضع مالی خوبی نداشتند کمک میکرد تا بتوانند در آموزش فن نقاشی با خیال راحت کوشا باشند. غالباً خود وسائل کار شاگردان هوشمند را فراهم میکرد.
در برابر هنر بی مانندش استاد کمال الملک نشانهای مختلف از مقامات مملکتی بدست آورد و لی این تشویقها او را متکبر نکرد و هیچگاه مغرور هنر خویش نشد بلکه عاشقانه نقاشی را دوست میداشت و برای بقای این هنر گرانبها کوشش میکرد.
استاد کمال الملک عکسی از پیشخدمت خود در پاریس کشیده است که میگویند در بیست و پنج دقیقه با تمام رسانده و این سرعت عمل یکی از مشخصات استاد بوده است.
یکی از آثار معروف استاد کمال الملک تابلویی است بنام موزه برلیان که بنا بدرخواست ناصرالدینشاه قاجار نقاشی شده است این تابلو تالار بسیار بزرگی را نشان میدهد که سقف و چهار دیوار آن آئینه کاری شده است از سقف اطاق سه چهل چراغ بزرگ آویخته شده که هر کدام از این چهل چراغها دارای صد شاخه است و روی هر کاسه لاله عکس رنگی ناصرالدینشاه نقاشی گردیده است .
در یکطرف اطاق تخت طاووس و کره جواهر نشان و شمعدانی های پر قیمت دیده میشود در دو طرف اطاق هم درهای بزرگی وجود دارد که به باغ باز شده و جلوی آنها پرده های تور آویخته شده است. در این تابلو ناصرالدینشاه در حالی دیده میشود که نزدیک تخت طاووس روی صندلی نشسته و شمشیرش را روی زانو گذاشته است.
هنر و مهارت استاد کمال الملک در این است که تمام این مناظر را در تابلوی کوچکی که طول و عرض آن یک متر در یک متر مربع بیشتر نیست نقاشی نموده است علاوه بر این استاد کمال الملک عکس سه چهل چراغ را که هر کدام صد شاخه داشته و روی هر کاسه هم عکس ناصرالدین شاه دیده میشود چنان با مهارت نقاشی نموده که هر ایرانی از داشتن چنین شاهکاری احساس غرور میکند.
با دیدن این تابلو که اینک در موزه ایران میباشد بصاحب نظران ثابت میشود که استاد دارای چه صبر و حوصله شگفتی بوده و چقدر بکار هنری خویش علاقمند بوده است گاهی او چنان در کار خویش غرق میشد که گذشت زمان را نمیدانست و فقط تاریکی هوا او را از گذشتن وقت آگاه میکرد.
کمال الملک بیشتر با رنگ و روغن کار میکرد و گاهی نیز تابلوهایی با آب و رنگ میکشید سبک آب و رنگ استاد مخصوص بخود اوست.از تابلوهای معروف آب و رنگ تابلوی «شیخ دعاخوان» است که در موزه ایران میباشد .سه تابلوی دیگر او بنام مولانا جلال الدین عرب خفته و صورت خودش است که در هنرستان باقی است.
یکبار که استاد تابلوهای خود را برای تماشای هنرمندان و علاقه مندان به هنر در کشور ایتالیا نمایش داده بود یکی از تابلو های او را دزدیدند و پس از پیدا شدن معلوم شد که قسمتی از تابلو پاره شده است این پیش آمد استاد را بسیار ناراحت کرد بطوریکه تصمیم گرفت دیگر هیچگاه تابلوهای خود را به نمایشگاهی نبرد و آن تابلو را نیز دوباره کشید.
استاد در مجسمه سازی نیز هنرمندی عالیقدر بود و شاگردانی در این رشته تربیت کرد بهترین مجسمه هائی که تحت راهنمائی او ساخته شده است مجسمه رضا قلی گچ کوب و مجسمه حاج مقبل نی زن است.
نوشته اند روزی که سفیر یک کشور خارجی برای بازدید از هنرستان کمال الملک رفته بود مجسمه حاج مقبل را که در حال نی زدن بود جلو در و خود حاجی مقبل را پشت در نشانده بود ونی میزد .سفیر که مجسمه را تماشا میکرد پس از مدتی با تعجب پرسید چطور صدای نی میآید ولی انگشتان و لبهای نوازنده نی حرکت نمی کند؟ گفتند: جناب سفیر این مجسمه است! و حاجی مقبل از پشت در می نوازد.
آنگاه حاج مقبل از پشت در، درآمد و شباهت مجسمه با او حاضران را چنان برانگیخت که همه بر هنر استاد و استعداد سازنده آن آفرین گفتند. استاد مجسمه های دیگری نیز ساخته، مانند مجسمه امیرکبیر، مجسمه فردوسی در روی عقاب، مجسمه نادر شاه از سنگ مرمر و هم چنین مجسمه ای از خودش. در اواخر عمر استاد برای ساختن دورنمایی از روی طبیعت چادری در صحرایی برپا کرده بود و در آنجا به نقاشی می پرداخت.
شبی که از چادر بیرون می آمد، پایش به بند چادر گرفت و بر زمین افتاد، با صدای افتادن او نوکرش بیدار می شود و استاد را با چهره خون آلود مشاهده میکند، طبیب به بالینش می آورند و پس از آنکه خونریزی چشمش کمی بهتر میشود او را به تهران می آورند و نزد چشم پزشک می برند. اما معالجات مؤثر واقع نمیشود و چشم چپ استاد نابینا می گردد.
بمناسبت این حادثه روزنامه های ایران و کشورهای خارجی این خبر تأسف آور را درج میکنند و بار دیگر مقام عالی استاد را در هنر یادآور میشوند.
گروه تاریخ