“آژنگ نیوز”:یک مطالعه ژنتیکی نشان می‌دهد که بومیان هاوایی از نوادگان گروهی از «دریانوردان فوق‌العاده» هستند که مسافتی حدود ۴۴۰۰ مایل را از جزیره ایستر پیموده‌اند. پژوهشگران با بررسی DNA بیش از ۱۰۰۰ نفر از ساکنان امروزی جزایر پلی‌نزی، دریافتند که بومیان هاوایی و ساکنان جزیره ایستر بیشترین قرابت ژنتیکی را با یکدیگر دارند. این یافته‌ها ضمن کمک به ترسیم مسیرِ اسکانِ حماسی در جزایر پلی‌نزی، آسیب‌پذیری‌های ژنتیکی موجود در میان جوامع این مناطق را نیز آشکار می‌سازند.
حدود ۱۰۰۰ سال پیش، گروهی از دریانوردان بسیار ماهر، «جزیره ایستر» (که «راپا نویی» نیز نامیده می‌شود) را ترک کردند؛ جزیره‌ای که یکی از جزایر پلی‌نزی در اقیانوس آرام است. آنها هفته‌ها را در دریا گذراندند تا سرانجام قایق‌های دو بدنه‌ی خود را در جایی که امروزه «هاوایی» نامیده می‌شود — و در فاصله‌ی حدود ۴۴۰۰ مایلی از سرزمین مادری‌شان قرار دارد — به ساحل رساندند. پژوهشگران در تاریخ ۸ اکتبر، با انتشار مقاله‌ای در نشریه «ساینس» (Science)، این یافته‌ی جدید و شگفت‌انگیز را درباره نخستین ساکنان هاوایی گزارش کردند. این یافته حاصل تحلیل داده‌های ژنتیکی بیش از ۱۰۰۰ نفر از مردم امروزیِ پلی‌نزی است. افزون بر این، سفر طولانی و حماسیِ این گروه، تنها بخشی از یک فرآیند گسترده‌ترِ سکونت‌گزینی است که منجر به مسکونی شدن منطقه پلی‌نزی شد؛ فرآیندی که البته خطرات ژنتیکی خاصی را نیز به همراه آورد که هنوز هم بر سلامت مردم تأثیر می‌گذارند.
پلی‌نزی یک منطقه بزرگ فرهنگی و جغرافیایی در شرق-مرکز اقیانوس آرام است که بیش از ۱۰۰۰ جزیره را در بر می‌گیرد. جزایر هاوایی تنها جزایری در این منطقه هستند که در نیم‌کره شمالی واقع شده‌اند، در حالی که جزیره ایستر در فاصله‌ای بسیار دور از سواحل شیلی قرار دارد. هر دوی این مکان‌ها بیش از ۱۸۰۰ مایل با دیگر جزایر مسکونیِ پلی‌نزی فاصله دارند؛ به گفته «کیولو فاکس» — انسان‌شناس دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو و یکی از نویسندگان این پژوهش — این دو، «دورافتاده‌ترین جزایر در منطقه پلی‌نزی» محسوب می‌شوند. او به «اولین لاگون» از رسانه «هونولولو سیویل بیت» (Honolulu Civil Beat) می‌گوید: «اگر قرار بود حدس بزنید کدام دو جزیره کمترین پیوند خویشاوندی را با یکدیگر دارند، احتمالاً همین دو مورد را انتخاب می‌کردید.»
با این حال، فاکس و همکارانش دقیقاً به همین نتیجه رسیدند. در این مطالعه، تیم پژوهشی مجموعه کامل دستورالعمل‌های ژنتیکی (ژنوم‌ها) را در ۱۰۵۰ فرد از اهالی پلی‌نزی — شامل ۳۱۷ بومی هاوایی و ۱۲ نفر از اهالی جزیره ایستر — مورد تحلیل قرار دادند. آنها به‌طور خاص به بررسی طول قطعات کروموزومی پرداختند که میان افرادِ جزایر مختلف مشترک بود. وجود قطعات مشترکِ طولانی‌تر بین دو نفر، نشان‌دهنده‌ی داشتن یک نیای مشترک در زمانی نزدیک‌تر است. بر اساس این اطلاعات، پژوهشگران هزاران شجره‌نامه خانوادگی را بازسازی کردند.
فاکس به «ویل دانهام» از خبرگزاری رویترز می‌گوید: «در ۶۱ درصد از این شجره‌نامه‌ها، هاوایی و راپا نویی در یک گروه (در کنار هم) قرار گرفتند.» «ما آن را به چهار روش مختلف بررسی کردیم، زیرا صادقانه بگویم، ما مات و مبهوت بودیم و در ابتدا خودمان نمی‌توانستیم باور کنیم.» بومیان هاوایی دومین تبار بلندمرتبه را با افرادی از مانگاروا، جزیره‌ای در حدود ۱۶۰۰ مایلی غرب جزیره ایستر، به اشتراک داشتند. این سفر تازه کشف شده، جدیدترین یافته محققان در درک الگوی سکونت در پلی‌نزی است. به عنوان مثال، در سال ۲۰۲۱، برخی از همین محققان گزارش دادند که افرادی از ساموآ از طریق جزایر کوک، سپس به جزایر سوسایتی و پس از آن به مانگاروا سفر کردند. آنها سرانجام تقریباً در سال ۱۲۱۰ به جزیره ایستر رسیدند.
پاتریک کرچ، باستان‌شناس دانشگاه هاوایی در مانوا که در این مطالعه شرکت داشته است، به چارلز کیو. چوی از لایو ساینس می‌گوید: «علاوه بر این، شواهد ژنتیکی که هاوایی، جزیره ایستر و مانگاروا را به هم پیوند می‌دهد، با داده‌های باستان‌شناسی همسو است.» «وقتی شواهد مستقل از رشته‌های مختلف نتایج مشابهی ارائه می‌دهند، به دانشمندان اعتماد به نفس زیادی می‌دهد.»
علاوه بر این، این مطالعه نشان می‌دهد که فرآیند اسکان پلی‌نزی، جمعیت‌های آن را در برابر آنچه به عنوان اثرات بنیانگذار شناخته می‌شود، آسیب‌پذیر کرده است، که زمانی اتفاق می‌افتد که یک گروه کوچک، یک جامعه را برای تأسیس یک جامعه جدید ترک می‌کند. بنیانگذاران جامعه جدید، دارای یک مخزن ژنی کوچک با تنوع محدود هستند که می‌تواند وقوع گونه‌های ژنتیکی معمولاً نادر، از جمله گونه‌های مرتبط با بیماری را افزایش دهد.
این اثرات به خوبی در جمعیت‌هایی از جمله آمیش‌ها، یهودیان اشکنازی و فنلاندی‌ها مورد مطالعه قرار گرفته است و منجر به ایجاد غربالگری‌های ژنتیکی برای برخی از مسائل در بین گروه‌های آنها شده است. یافته‌های جدید نشان می‌دهد که همین کار باید برای بومیان هاوایی که در انتهای یک سری رویدادهای بنیانگذاری تو در تو هستند، انجام شود.
کوزیمو پوست، متخصص ژنتیک جمعیت در دانشگاه توبینگن آلمان که در این پژوهش مشارکت داشته است، به «ماکانا ایر» از روزنامه واشنگتن‌پست می‌گوید: «حتی در مقایسه با یهودیان اشکنازی، پلی‌نزیایی‌ها با پدیده‌ی “گلوگاه جمعیتی” (bottleneck) بسیار شدیدتری مواجه بوده‌اند؛ شدیدترین موردی که تاکنون گزارش شده است. این موضوع پیامدهای واقعی برای سلامت آنها دارد.»
برای نمونه، سه نوع تغییر ژنتیکی (واریانت) که با مشکلات بینایی یا کلیوی مرتبط هستند — و در سطح جمعیت جهانی به‌شدت کمیاب‌اند — در ۲ تا ۳ درصد از پلی‌نزیایی‌های شرقیِ شرکت‌کننده در این مطالعه مشاهده شدند. طبق بیانیه‌ای که در این باره منتشر شده، این میزان به‌قدری قابل‌توجه است که تدوین توصیه‌هایی برای غربالگری ژنتیکی را توجیه می‌کند.
الکساندر یوانیدیس، متخصص ژنتیک محاسباتی در دانشگاه استنفورد و یکی از نویسندگان این پژوهش، در این بیانیه می‌گوید: «این جمعیتی است که باید با فوریت بیشتری مورد توجه متخصصان ژنتیک قرار گیرد و منابع پژوهشی به آن اختصاص یابد.»
نویسنده:مارگاریتا باسی .اوروزنامه‌نگار آزاد و قصه‌گوی سه‌زبانه است. آثار او در نشریاتی از جمله بی‌بی‌سی تراول، مجله دیسکاور، لایو ساینس، اطلس آبسکورا و هیدن کامپس منتشر شده است.
گروه گزارش