“آژنگ نیوز”:عراق یکی از مهمترین سرزمینها در تاریخ باستانشناسی جهان است. بسیاری از کشفیات باستانشناسی این کشور، از کاوش شهر باستانی اور گرفته تا پژوهش درباره دوره جمدت نصر، نقش مهمی در شناخت ما از پیدایش شهرها، حکومتها و نخستین نظامهای نوشتاری داشتهاند.
با این حال، یک پرسش مهم درباره باستانشناسی عراق وجود دارد:چه کسانی درباره گذشته این کشور پژوهش میکنند و چه کسی تعیین میکند که باستانشناسی عراق باید به چه پرسشهایی پاسخ دهد؟
در سالهای گذشته، تصویر جهانی از میراث فرهنگی عراق اغلب با جنگ (آمریکا ۲۰۰۳)، غارت آثار و تخریب محوطههای باستانی (داعش)، و تلاشهای بینالمللی برای نجات آنها همراه بوده است. بسیاری از این بحرانها واقعیاند، اما چنین روایتی بعضاً یک مسئله مهم را به حاشیه میبرد: نقش خود باستانشناسان و نهادهای علمی عراق.
بخش بزرگی از پژوهشهای باستانشناسی درباره عراق همچنان توسط مؤسسات و دانشگاههای خارج از این کشور هدایت میشود و باستانشناسان عراقی در تعیین اولویتهای پژوهشی و تفسیر دادهها، حضور کمتری نسبت به همکاران خارجی خود دارند.
در ماه مه ۲۰۲۵، بیست باستانشناس و متخصص میراث فرهنگی از عراق و منطقه کردستان عراق، همراه با پژوهشگران بینالمللی در دانشگاه گلاسگو (اسکاتلند) گرد هم آمدند تا درباره آینده باستانشناسی عراق گفتوگو کنند.
موضوعات این نشست از اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی و حضور زنان در کاوشهای باستانشناسی تا تغییرات اقلیمی، کمبود آب و نابودی تدریجی تالابهای عراق را دربر میگرفت.
یکی از نکات قابل توجه این نشست، وضعیت زنان در باستانشناسی عراق بود. در دانشگاه القادسیه، زنان حدود ۷۰ درصددانشجویان رشته باستانشناسی را تشکیل میدهند، اما تنها حدود ۲ درصداعضای تیمهای کاوش و نزدیک به ۱۵ درصد مدیران دانشگاهی این حوزه زن هستند.بحث فقط بر سر افزایش تعداد زنان در پروژههای باستانشناسی نیست. این پرسش نیز مطرح است که حضور افراد با تجربهها و دیدگاههای متفاوت، چه تأثیری بر نوع پرسشهایی دارد که باستانشناسان از گذشته میپرسند.
برای مثال، آیا باستانشناسی باید همچنان بیشتر بر پادشاهان، معابد و حکومتها تمرکز کند؟ یا میتوان به موضوعاتی مانند زندگی روزمره، کار، روابط اجتماعی و نقش جوامع محلی نیز توجه بیشتری داشت؟
مسئله دیگر، تغییرات اقلیمی است. عراق با افزایش دما، کمبود آب، طوفانهای گردوغبار، شور شدن خاک و تخریب محیطزیست روبهروست. مشکلاتی که هم زندگی مردم و هم میراث فرهنگی این کشور را تحت تأثیر قرار میدهند.در چنین شرایطی، باستانشناسی تنها به مطالعه گذشته محدود نمیشود. مطالعه رابطه جوامع گذشته با تالابها، رودخانهها، منابع آب و محیطزیست میتواند اطلاعاتی درباره سازگاری انسان با تغییرات محیطی در اختیار ما قرار دهد.
گروه گزارش
Iraq is one of the most important lands in the history of world archaeology. Many of the country’s archaeological discoveries, from the excavation of the ancient city of Ur to research on the Neolithic period, have played an important role in our understanding of the emergence of cities, governments, and the first writing systems.