“آژنگ نیوز”: صدورشناسنامه برای مردم ایران اقدامی درجهت تثبیت وضعیت جمعیت و نیز برنامه ریزی های اجتماعی بود.
حاشیه نویسی
قبل از تشکیل اداره ثبت احوال | و پیدایش شناسنامه احوال شخصی افراد معمولا بصورت دقیقی ثبت نمیشد ، ولادت افراد بیشتر پشت صفحات قرآن کریم و یا در حاشیه کتب دینی نوشته میشد . همچنین تاریخ ازدواج و حتى فوت آنها رقم می خورد.
تشکیل سازمان
در سال ۱۲۹۷ خورشیدی ، اول ،میزان در اجرای تصویب نامه دولت وقت در تهران اداره » سجل احوال» بمنظور تنظیم اسناد و توزیع شناسنامه میان مردم پایتخت تاسیس شد.
در این سازمان که بوسیله کارکنان شهرداری اداره میشد وقایع ولادت، ازدواج، طلاق و مرک در دفاتر مخصوصی به ثبت میرسید .در سال ١٣٠۴ ، چهارده خرداد مجلس شورایملی قانونی را تصویب کرد که بموجب آن دولت مکلف شد در همه شهرستانها ، اداره سجل احوال دایر کند و مردم موظف باشند برای خودشناسنامه بگیرند.
اولین سجل
در سال ۱۲۹۷ که اداره سجل دایر شد تهران از لحاظ صدور شناسنامه به چند بخش تقسیم گردید و در بخش دو تهران نخستین سجل به نام مرحوم دکتر ولی اله خان نصر صادر شد و شهود او میرزا محمد علی دولت آبادی و میرزا باقرخان سمیع بودند .
اصلاح قانون
در سال ۱۳۰۷ قانون مزبور اصلاح شد و نام اداره سجل احوال به «اداره کل احصائیه و سجل احوال » تغییر یافت.
در سال ۱۳۱۰ با تصویب قانون دیگری ثبت ازدواج و طلاق به اداره ثبت اسناد که تاسیس شده بود واگذار شد و مقرر گردید که صاحبان دفاتر رسمی وقایع ازدواج و طلاق را بصورت اعلامیه هایی به اداره احصائیه و سجل احوال ارسال دارند تا در اوراق مخصوص احوال هر شخص ضبط شود و در عین حال دولت از وضع ازدواج و طلاق نیز مستحضر باشد.
رونوشت شناسنامه از سال ۱۳۱۳ معمول شد و قانون آن در اردیبهشت همین سال به تصویب پارلمان رسید.
شناسنامه ها
شناسنامه ها که در آغاز بصورت ورقه ای بود بعدا بصورت دفترچه درآمد و بعدا در سال ۱۳۳۹ این دفترچه ها تغییر شکل پیدا کرد و بتدریج بصورت جدید(متن چاپی با جلد مقوایی) درآمد برای ایرانیانی که در خارج متولد میشدند سفارتخانه های ایران شناسنامه صادر میکردند و یا چهار واقعه مهم «ولادت ، ازدواج ، طلاق و فوت» و نیز تولد فرزندان را ثبت و درج می نمودند.
ثبت ولادت و صدور شناسنامه برای افرادی که تولد آنان در سال ولادت به ثبت نرسیده بود، با حضور دو گواه صورت میگرفت.
دفتر موالید در دو نسخه تنظیم و به ترتیب خاصی در بایگانی اسناد تمرکز می یافت. هنگام ثبت تولد در دفتر موالید، چنانچه گواهینامه مامای رسمی ارائه میشد ، واقعه . بدون نیاز به شاهد ثبت میشد. اشخاصی که سن آنها بالغ بر
۱۸ سال بود باید شخصا نزد مامور ثبت احوال مراجعه میکردند.
علاوه بر ثبت «ولادت ،ازدواج طلاق و فوت » ادارات ثبت احوال وظایف دیگری از جمله صدور المثنی شناسنامه و تعویض شناسنامه های قدیمی داشتند. «المثنى» به کسانی داده میشد که شناسنامه های خود را گم کرده باشند و یا طبق دستور مقامات ذیصلاح تغییر مندرجات آن لازم بود .
تهیه و تدوین:حسن محرابی
گروه تاریخ