“آژنگ نیوز”:گروهی از اخترشناسان معتقدند که دقیقاً همان آسمان شب را شناسایی کرده‌اند که الهام‌بخشِ تابلوی «شب پرستاره» اثر ونسان ون‌گوگ بوده است؛ هرچند همه در این باره متقاعد نشده‌اند. در تابستان سال ۱۸۸۹، آسمان‌های شبِ بسیار کمی در جنوب فرانسه وجود داشته‌اند که با منظره‌ی به تصویر کشیده شده بر بوم ون‌گوگ مطابقت داشته باشند. یک پژوهش جدید مطرح می‌کند که این منظره احتمالاً مربوط به شب ۲۲ ژوئیه بوده است.
در یک شب صاف تابستانی در سال ۱۸۸۹، وینسنت ون‌گوگ از پنجره آسایشگاه خود به آسمان روشن پیش از سپیده‌دم در «سن-رمی-دو-پرووانس» فرانسه خیره شد. چیزی در این منظره، این هنرمند ۳۶ ساله را که در حال بهبود پس از چندین بحران سلامت روان بود، عمیقاً تحت تأثیر قرار داد. او در نامه‌ای که در اوایل ژوئن نوشته بود، به برادرش «تئو» گفت: «امروز صبح، مدت‌ها پیش از طلوع خورشید، از پنجره‌ام به منظره بیرون نگاه کردم؛ تنها چیزی که دیده می‌شد “ستاره صبحگاهی” (سیاره زهره) بود که بسیار بزرگ به نظر می‌رسید.» در اواسط ژوئن، او به برادرش نوشت که «مطالعه‌ای تازه از آسمان پرستاره» را به پایان رسانده است.
سال‌هاست که مورخان هنر با استناد به این نامه‌ها و دیگر شواهد مستند، تاریخ خلق یکی از شاهکارهای ون‌گوگ، یعنی تابلوی «شب پرستاره»، را ژوئن ۱۸۸۹ تعیین کرده‌اند. اما اکنون گروهی از اخترشناسان اهل کره جنوبی مدعی‌اند که ون‌گوگ این اثر را در شبی پرستاره در حدود یک ماه بعد از آن تاریخ، خلق کرده است. در پژوهشی جدید که همین هفته در نشریه «ساینتیفیک ریپورتس» منتشر شد، محققان استدلال می‌کنند که توانسته‌اند دقیقاً همان شبِ آسمانی را که الهام‌بخش ون‌گوگ بوده، شناسایی کنند: ۲۲ ژوئیه ۱۸۸۹. «
هیچ دو آسمانی کاملاً شبیه هم نیستند. همیشه چیزی تغییر می‌کند. به نظر میرسد، وینسنت متوجه این تغییرات شده و آنها را در نقاشی‌اش گنجانده است.» این سخنان را «ایلایجا جونگ-هیون کیم» — نویسنده اصلی پژوهش، مدیرعامل یک شرکت تولید تلسکوپ در سئول و دانشجوی دکتری اخترشناسی در دانشگاه «کیونگ‌هی» — در ایمیلی به «مارسیا دان» از خبرگزاری آسوشیتدپرس بیان کرده است. او می‌افزاید: «اطمینان دارم که ۲۲ ژوئیه تاریخ دقیق‌تری است. حاضرم روی این تاریخ شرط ببندم.» این نظریه بر این فرض استوار است که ون‌گوگ در خلق این اثر، به جای ترسیم ستارگانی خیالی، از آسمانِ واقعی الهام گرفته و نقاشی‌اش را بسیار نزدیک به آن ترسیم کرده است. با در نظر گرفتن این نکته، پژوهشگران مجموعه‌ای از بررسی‌های اخترشناسیِ دقیق (مشابه تحقیقات جنایی) انجام دادند تا چیدمان اجرام آسمانیِ به تصویر کشیده شده در تابلوی «شب پرستاره» را با آنچه ون‌گوگ احتمالاً در تابستان ۱۸۸۹ از «سن-رمی» مشاهده کرده، تطبیق دهند.
تحلیل پژوهشگران آرایش خوشه‌های ستاره‌ای را با آنچه در نقاشی ون‌گوگ دیده می‌شود، مقایسه کردند. الیجاه جونگ-هیون کیم و همکارانش، در ساینتیفیک ریپورتز محققان با استفاده از نرم‌افزار نجوم، هر آسمان شب را در طول ژوئن و ژوئیه ۱۸۸۹ بازسازی کردند. سپس ستاره‌شناسان هندسه سه‌بعدی برجسته‌ترین ویژگی‌های آسمانی نقاشی – ستارگان، هلال ماه و زهره – را در رابطه با یکدیگر مقایسه کردند، در حالی که متغیرهایی مانند اندازه و رنگ را که ممکن است هنرمند آنها را تزئین کرده باشد، حذف کردند. آنها دریافتند که قلائص – یک خوشه V شکل از پنج ستاره در صورت فلکی ثور – بهترین گزینه برای ستاره‌هایی هستند که در نقاشی ون گوگ ظاهر می‌شوند. این یافته، نتایج مطالعات قبلی را که نشان می‌داد حمل، صورت فلکی غالب شب پرستاره است، رد می‌کند. کیم به اما گومتز از ساینتیفیک ریپورتز می‌گوید: در سپیده دم، زمانی که ون گوگ به نقاشی مشغول بود، “ستارگان حمل نسبتاً کم‌نور هستند، به سختی می‌توانند الهام‌بخش یک نقاش باشند.” طبق این مطالعه، ۲۲ ژوئیه ۱۸۸۹، تاریخی بود که با همه شرایط مطابقت داشت. ماه به شکل هلال بود و بالای زهره در آسمان قرار داشت. هایادها در قاب جا می‌شدند. طبق یک تحلیل آب و هوا، شب به اندازه کافی صاف بود که ون گوگ می‌توانست ستاره‌ها را ببیند.
کیم به چلسی گود از Space.com می‌گوید: “بنابراین، چیزی که ما پیشنهاد می‌کنیم این احتمال است که وینسنت این ایده را در ماه ژوئن به ذهنش خطور کرده و نقاشی را پس از ۲۲ ژوئیه تکمیل کرده باشد.”
سخنگوی موزه ون گوگ آمستردام به هاناد احمد از گاردین می‌گوید که “ون گوگ نگران شباهت‌های دقیق نبود. بنابراین موقعیت اجرام آسمانی به تصویر کشیده شده نمی‌تواند مبنای قابل اعتمادی برای تاریخ‌گذاری اثر باشد.” این موزه همچنین اشاره می‌کند که ون گوگ در حدود ۲۲ ژوئیه دچار یک اختلال روانی جدی شد که باعث شد حدود یک ماه نتواند نقاشی کند. خوزه لوئیس آراگون، فیزیکدان دانشگاه ملی خودمختار مکزیک – که در این پژوهش نقشی نداشته اما درباره نقاشی‌های ون‌گوگ مطالعه کرده است – به خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP) می‌گوید: «با این حال، من تاریخ ماه ژوئیه را بیشتر به عنوان یک فرضیه جالب‌توجه می‌بینم تا یک پاسخ قطعی و نهایی.» او می‌افزاید: «آنچه به نظر من بسیار متقاعدکننده می‌آید، پیام کلی‌ترِ ماجراست: این نقاشی صرفاً زاییده تخیل نیست. ون‌گوگ آسمان واقعی را با دقت بسیار زیر نظر داشته است.»
پژوهشگرانی که چیدمان خوشه‌های ستاره‌ای را با نقاشی ون‌گوگ مقایسه کردند. الایجا جونگ-هیون کیم و همکاران، در نشریه «ساینتیفیک ریپورتس»؛هستند.
نویسنده مطلب:کریستین ثورزبرگ، خبرنگار روزانه مجله اسمیتسونیان است که به پوشش پژوهش‌های جدید، فرهنگ و تاریخ هنر می‌پردازد.
گروه گزارش