“آژنگ نیوز”:شکلگیری تالاب پسآب یزد یک پدیده کاملاً طبیعی نیست، بلکه حاصل یک طرح مهندسی و زیستمحیطی برای مدیریت بحران آب در یزد است. دلایل اصلی شکلگیری آن عبارتند از:
تصفیه فاضلاب شهری: با افزایش جمعیت یزد، حجم فاضلاب تولیدی به شدت افزایش یافت. تخلیه این فاضلاب در کویر باعث آلودگی محیطزیست و نفوذ پسابها به سفرههای آب زیرزمینی میشد. therefore، تصفیهخانه فاضلاب یزد احداث شد.
ایجاد تالاب مصنوعی (توطینگاه): پس از تصفیه فاضلاب در مرحله ثانویه، نیاز بود که این آبِ نسبتاً تمیز وارد چرخه طبیعت شود. با توجه به توپوگرافی منطقه، گودالی طبیعی در خارج از شهر (در مسیر خرابهای یزد) انتخاب شد تا آب تصفیهشده در آن جمع شود. این اقدام با هدف ایجاد یک سیستم “تالاب مصنوعی” برای تصفیه تکمیلی آب توسط گیاهان و خاک انجام گرفت.
تغذیه سفرههای آب زیرزمینی: یکی از اهداف مهم پر کردن این گودال با پساب تصفیهشده، نفوذ تدریجی آب به زیر زمین و جبران بخشی از افت شدید سفرههای آب زیرزمینی یزد بود.
ایجاد سد زیستمحیطی در برابر طوفانهای شن: رطوبت ناشی از این مساحت آبی، باعث شده است تا به عنوان یک سد نفوذناپذیر در برابر پیشروی ریزگردها و طوفانهای شن کویری از سمت شرق به سمت شهر یزد عمل کند.
نتیجه: آبهای تصفیهشده در طول چند سال این گودال را پر کردند و به دلیل وجود رطوبت، بذرهای گیاهان کویری که دهها سال در خاک خفته بودند جوانه زدند و به طور خودبهخود یک اکوسیستم کامل شکل گرفت.
۲. وضعیت جغرافیایی
تالاب پسآب یزد ویژگیهای جغرافیایی و اقلیمی منحصربهفردی دارد:
موقعیت مکانی: این تالاب در فاصله حدود ۱۵ کیلومتری شرق شهر یزد، در مسیر جاده یزد – مهریز (نزدیک به منطقه خرابهای یزد و شهر تفت) واقع شده است.
توپوگرافی: تالاب در یک گودال طبیعی (دهانه آتشفشان خاموش یا فرورفتگی زمینساختی در دشت یزد-اردکان) قرار دارد که ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۱۶۰۰ متر است و این پایین بودنrelative باعث تجمع طبیعی آبها شده است.
اقلیم: منطقه دارای اقلیم خشک و بیابانی (BW در دستهبندی کوپن) با تابستانهای بسیار گرم و زمستانهای سرد است. میانگین بارندگی سالانه بسیار کمتر از ۱۰۰ میلیمتر است.
مساحت و عمق: مساحت تالاب ثابت نیست و بسته به حجم پساب ورودی و فصل تغییر میکند، اما در مقاطعی به بیش از ۱۰۰ هکتار也已 رسیده است. عمق آب در بخشهای مرکزی بین ۱ تا ۳ متر متغیر است.
پوشش گیاهی: عمدتاً از گیاهان نمکدار و مقاوم به خشکی مانند تاغ (هالوکسایلون)، علف شور، گیاهان آبزی و نیهای محلی تشکیل شده است.
۳. ظرفیتهای گردشگری (توریسم)
تبدیل یک گودال دفع فاضلاب به یک تالاب زیبا، ظرفیتهای گردشگری بینظیری را در یزد که شهری تاریخی و خشک است، ایجاد کرده است:
گردشگری پرندهنگری (Birdwatching): این مهمترین ظرفیت تالاب است. حضور بیش از ۱۳۰ گونه پرنده (شامل پرندگان بومی و مهاجر) مانند فلامینگوی پا سرخ، پلیکان خاکستری، varieties اردکها، حواصیلها، باکلان و عقابها، این مکان را به بهشتی برای پرندهنگران و طبیعتگردان تبدیل کرده است. (بهترین زمان آبان تا اسفند است).
اکوتوریسم و گردشگری آموزشی: این تالاب یک کلاس درس زنده برای دانشآموزان، دانشجویان و محققان است. تورهای گردشگری آموزشی میتوانند فرآیند “تصفیه طبیعی فاضلاب” و “شکلگیری اکوسیستم از صفر” را در اینجا آموزش دهند.
عکاسی طبیعت: تضاد خیرهکننده رنگ آبی آب و سبزی گیاهان با پسزمینه خاکی و کویری، همچنین مناظر غروب آفتاب و پرواز دستهجمعی پرندگان، این مکان را به یکی از جذابترین لوکیشنهای عکاسی در ایران تبدیل کرده است.
طبیعتدرمانی و رواندرمانی: وجود یک منبع آبی بزرگ با نسیم خنک در کنار شهر شلوغ و خشک یزد، مکانی ایدهآل برای استراحت روانی شهروندان و گردشگران فراهم کرده است. قدم زدن در مسیرهای اطراف تالاب آرامشبخش است.
توسعه زیرساختهای گردشگری پایدار: ظرفیت ایجاد برجهای مشاهده پرندگان (Bird hides)، مسیرهای چوبی گردشگری، آمفیتئاترهای روباز در دل طبیعت کویری و کافههای بومی در اطراف تالاب وجود دارد که هنوز به طور کامل فعال نشدهاند.
چالشها و تهدیدات (به عنوان مکمل گزارش)
برای درک بهتر وضعیت تالاب، ذکر این نکته ضروری است که این تالاب با چالشهایی نیز روبهروست:
خشک شدن تهدیدآمیز: در تابستانها و زمانهایی که مصرف آب در شهر بالا میرود، ورودی پساب به تالاب کاهش مییابد و خطر خشک شدن آن وجود دارد (همانند سالهای اخیر).
آلودگیهای باقیمانده: اگرچه آب تصفیه شده است، اما وجود برخی مواد مغذی (مثل فسفر و نیتروژن) میتواند باعث پدیده “پریفیتینگ” (رشد بیش از حد جلبکها و بوی بد) در فصول گرم شود.
کمبود امکانات: در حال حاضر نبود امکانات رفاهی استاندارد، نورپردازی مناسب و مسیرهای ایمن، گردشگری در شب را در این منطقه کویری دشوار کرده است.
گروه گزارش