“آژنگ نیوز”:پیشقدمی سران قوم در آموزش عمومی و باسواد کردن مردم، در ایران هم سابقه دارد.از اوایل نهضت بیداری و آزادیخواهی ایران که دنباله اش تا مشروطیت کشیده شد.
تا چند سالی پس از استقرار مشروطیت چندنفری از حکم ولایات از قبیل وزیر همایون در زنجان و سردار فاتح و سردار ظفر از خوانین بختیاری و پرنس ارفع الدوله مدارسی تاسیس کردند و بعضی از آنها گاهی سری به کلاسها می‌زدند و به اصطلاح درسی میدادند. ولی فرد شاخصی که کار حسابی مؤثر انجام دادامیر شوکت الملک (امیر قاین) بود.او علاوه بر لوله کشی و سنگ فرش کوچه ها و خدمات سودمند دیگری که برای بیرجند انجام داد،از سال ۱۲۹۰خورشیدی یعنی سالها قبل از آنکه آتاترک دست به تعلیم عمومی بزند و خودش معلمی کند؛در بیرجند مدارس از قبیل شوکتیه و غیره چه پسرانه چه دخترانه به خرج خود تاسیس نمود از تهران و مشهد معلم استخدام کرد.
شوکت الملک
ولی کار مهم تراین بودموقعی که فرزندان خود امیر شوکت الملک دوره تحصیلشان را تمام کردند بمنظور ترویج علم و دانش میان مردم دستور داد فرزندانش چه پسر چه دختر در مدرسه درس بدهند.اسد الله علم وزیر کشور هم موقعی که در بیرجند بود به دستور پدر خود در مدرسه درس می داد.
امیر حسین خان ایلخان طفری سناتورمجلس سنا نیز موقعی که در یزدحکمران بود با اینکه آن روزها هنوز حکام ولایات با عنوان حضرت اشرف، مقامی نیمه دیکتاتور داشتند و از مردم فاصله میگرفتند برای ترویج فرهنگ هرچندی یکبار به مدرسه میرفت و یک ساعتی درس میداد.
مخصوصا یک روز که ورود امیر حسین خان به مدرسه مصادف با درس زبان انگلیسی بود و درس آن ساعت را شخصاً به عهده گرفت. با تسلطی که در ادبیات انگلیسی داشت شاگرد ها ازدرس آقای حکمران شهرستان خیلی ابراز رضایت کردند و یکی از شاگردها که نایینی بود بخود جرئت داد گفت: چه خوب بود حضرت اشرف هر روز بما درس انگلیسی میدادند که راستی درس امروز را خیلی خوب فهمیدیم .
معلم انگلیسی از این حرف گوشه دار قدری پکر شد ولی..حضرت اشرف – با تعریف از معلومات سرشار آقای معلم او را از پکری در آورد به عنوان اینکه شاگردها براثرتوجه و معلومات سرشار آقای معلم خیلی پیشرفت کردنده اند(که این حرف فقط تعارف بود) یک لیره به او انعام داد که این یک لیر در حقیقت باج حرف آن آقا پسر نایینی بود .
تهیه و تدوین:حسن محرابی
گروه تاریخ