“آژنگ نیوز”:«ژاندارکِ کنگویی»یک زن اشرافی آفریقایی بود که ۳۲۰ سال پیش در آتش سوزانده شد. امروزه، در «کیمپ‌ویتا» از او به این عنوان یاد می‌شود. دونا بئاتریس کیمپ‌ویتا معتقد بود که روح «سنت آنتونی» در او حلول کرده است. جنبشی که او در اوایل دهه ۱۷۰۰ میلادی رهبری می‌کرد، مروجِ برداشتی بومی و آفریقایی از دین مسیحیت بود.
ژاندارک دختر روستایی فرانسوی بود که ادعا می‌کرد از طریق رؤیاهایی که در آنها قدیسان و فرشتگان را می‌دید، هدایت می‌شود. ژاندارک مردمش را در جریان «محاصره اورلئان» (۱۴۲۸-۱۴۲۹) به پیروزی در برابر انگلیسی‌ها رساند، اما در سال ۱۴۳۱ — در حالی که حدود ۱۹ سال داشت — اسیر شد و به جرم ارتداد در آتش سوزانده شد.
مبلغان کاتولیک تقریباً ۲۰۰ سال قبل، در اواخر قرن پانزدهم، برای اولین بار به کنگو رسیده بودند. اما کلیسا تاکنون حضور چندانی در این منطقه نداشته است. جان تورنتون، مورخ دانشگاه بوستون و نویسنده کتاب «سنت آنتونی کنگویی: دونا بئاتریز کیمپا ویتا و جنبش آنتونیان، ۱۶۸۴-۱۷۰۶»، به مجله اسمیتسونیان می‌گوید: «اینکه پرتغالی‌ها [خودشان] در کشور [به تبلیغ مسیحیت] بپردازند، واقعاً غیرممکن بود.» تورنتون می‌گوید معدود کشیشان خارجی در منطقه وقت خود را صرف انجام ازدواج‌های مسیحی و غسل تعمید می‌کردند و کنگویی‌ها را رها می‌کردند تا «سیستم آموزشی خود» را سازماندهی کنند و از اصطلاحاتی در زبان محلی کیکونگو استفاده کنند که «تا حدودی با ایده‌های خودشان از معنویت مطابقت داشت».
این ترکیب منجر به تلفیقی پویا از معنویت بومی آفریقایی و کاتولیک شد. یک مسیحی تعمید یافته همچنین می‌توانست یک نگانگا ماریندا باشد – یک پیامبر، واسطه یا شفادهنده که از هنرهای باستانی دین کنگویی استفاده می‌کند. چنین چهره‌هایی اغلب مسئول آموزش مذهبی و رفاه مردم عادی بودند.
به گفته تورنتون، اشراف کنگویی که از اروپا بازدید کردند، ظاهراً شواهدی یافتند که نشان می‌دهد قلمرو آنها یک پادشاهی خاص است. نقشه‌های اولیه اروپایی از آفریقا گاهی اوقات باغ عدن را در کنگو قرار می‌دادند. نمادهای مذهبی که در سراسر قاره به نمایش گذاشته شده بودند، مریم و عیسی را با پوست تیره نیز نشان می‌دادند، که نشان می‌دهد خانواده مقدس ممکن است اصالتاً آفریقایی بوده باشند. تورنتون می‌گوید در کنگو، این برخوردهای اولیه باعث ایجاد این باور گسترده شد که مسیحیت در کنگو متولد شده است و عیسی و مریم مقدس خود کنگویی بوده‌اند. این مورخ می‌گوید: «یکی از راه‌هایی که [کنگویی‌ها] این دین را به نوعی تسخیر کردند، این بود که لحظات تأسیس آن را تصاحب کردند و آن را در آفریقا قرار دادند.»
با این حال، در زمان تولد کیمپا ویتا در اواخر قرن هفدهم، کلیسای کاتولیک در حال مبارزه برای ریشه‌کن کردن چنین «خرافات» و تغییرات محلی بود که توسط اصلاح‌طلبان پروتستان در اروپا به طور گسترده مورد تمسخر قرار گرفته بود. رگه زشتی از برتری نژادی در مأموریت‌های کاتولیک کنگو در حال شکل‌گیری بود. برناردو دا گالو، یک مبلغ کاپوچین ایتالیایی، در گزارشی در سال ۱۷۱۰ نوشت: «کنگویی‌های واقعی بسیار نادان، تحت ستم بدبختی و خرافاتی هستند.» روایت دا گالو، هرچند جانبدارانه است، اما یکی از معتبرترین سوابق باقی‌مانده از زندگی کیمپا ویتا است. (دونا بئاتریز نام مسیحی او بود، در حالی که کیمپا ویتا نام کیکونگویی او بود.)
گسترش کاتولیک در سراسر آفریقا همزمان با گسترش سریع ……تجارت برده در دو سوی اقیانوس اطلس بود. در سال ۱۴۵۲، پاپ نیکولاس پنجم به پرتغال اجازه داد تا «دشمنان مسیح…» را تحت انقیاد درآورد «و آنان را به بردگی دائمی بکشاند.» کلیسا استدلال می‌کرد که اگر بردگی به عنوان ابزاری برای بشارت دادن به غیرمسیحیان به کار رود، امری پذیرفتنی است؛ گروهی که شامل شمار فزاینده‌ای از اهالی کنگو می‌شد که درگیر جنگ داخلی شده بودند. پادشاهان کنگو زمانی میان اهالی بومی کنگو و اسیرانِ متولدِ خارج از این سرزمین تمایز قائل می‌شدند و تنها گروه دوم را مناسبِ بردگی می‌دانستند. اما تشدید درگیری‌ها و تقاضاهای فزاینده ناشی از تجارت برده — که در دهه‌های پس از دوران فعالیت «کیمپا ویتا» به اوج خود رسید و به آن وضعیتِ متمایز برای اسیرانِ کنگویی پایان داد. بین سال‌های ۱۷۰۰ تا ۱۷۰۹، به‌طور میانگین سالانه نزدیک به ۷۰۰۰ نفر در کنگو به بردگی گرفته و فروخته شدند؛ و همه این‌ها با تأیید ضمنی مبلغان مذهبی کاتولیک صورت می‌گرفت.
تورنتون در کتاب خود می‌نویسد که کیمپا ویتا، که در سال ۱۶۸۴ در خانواده‌ای از اشراف کنگو زاده شده بود، نه تنها علیه تجارت برده، بلکه علیه «معضلات جنگ — از جمله آوارگی مردم، سرسختی نخبگان، و فقدان نظارت مردمی بر حاکمان» سخن می‌گفت. او در دورانی می‌زیست که دستخوش تحولات عمیق معنوی بود. در حوالی آغاز قرن هجدهم، پیامبرانی ظهور کردند که مدعی بودند عیسی از مردم کنگو — و به‌ویژه پادشاهشان، پدرو — خشمگین است، چرا که آنان در احیای پادشاهی ناکام مانده‌اند.
این افراد با سفر به مناطق مختلف و موعظه در میان مردم، اشیاء آیینی را به همراه صلیب‌های کاتولیک به آتش می‌کشیدند و هشدار می‌دادند که اگر پایتخت، یعنی «سائو سالوادور»، دوباره تصرف نشود، قضاوت و عذابی الهی بر سر آنان نازل خواهد شد. کیمپا ویتا پس از آنکه در سال ۱۷۰۴ به شدت بیمار شد، به جمع این پیامبران پیوست. به گفته «دا گالو»، او در حالی که در آستانه مرگ بود، راهبی را دید — با پوشش راهبان فرقه کاپوچین — که خود را «سنت آنتونی» معرفی کرد و گفت از سوی خداوند به ذهن او فرستاده شده است تا برای مردم موعظه کند و روند احیای پادشاهی را تسریع نماید.
وقتی گزارش‌های مربوط به کمپین کیمپا ویتا برای اولین بار به دا گالو رسید، او را نادیده گرفت. او در روایت خود اذعان کرد: «من پاسخ دادم: «بابا، گم شو». اما پیام‌رسان به او اطمینان داد که «این قطعاً چیز جدیدی است»: معجزه‌گری که از گفتن اینکه عیسی سیاه‌پوست بود، سائو سالوادور بیت‌لحم بود و کاپوچین‌ها نمی‌خواستند قدیسان سیاه‌پوست در کنگو باشند، نمی‌ترسد.
پیروان پرشمار کیمپا ویتا — که خود را «آنتونی‌های کوچک» می‌نامیدند — به‌زودی معابد ویران‌شدهٔ «سائو سالوادور» را تصرف کردند و اقتدار پدرو را به چالش کشیدند. «دا گالو» که از به خطر افتادن موقعیت متزلزل خود هراس داشت، در محکوم کردن او تردید کرد؛ اما جای نگرانی نبود، چرا که کیمپا ویتا خود زمینهٔ سقوطش را فراهم می‌کرد.
در اوایل سال ۱۷۰۶، کیمپا ویتا رویه‌ای در پیش گرفت که طبق آن، هر جمعه «می‌مرد» و دوشنبهٔ هفتهٔ بعد دوباره زنده می‌شد. همراهِ اصلی او — که نقش «فرشتهٔ نگهبان» را داشت و نامش «ژوآئو بارو» بود (و کیمپا ویتا او را «سنت جان» می‌نامید) — در این سفرهای ادعایی به بهشت، او را همراهی می‌کرد. (در واقعیت، این دو نفر صرفاً به… کیمپا ویتا پناه می‌بردند.خانه‌ای پشت خرابه‌های کلیسای جامع سائو سالوادور.)
این روال به عنوان تلاشی برای پنهان کردن این واقعیت آغاز شد که کیمپا ویتا از بارو باردار است. با نزدیک شدن به تاریخ زایمان، او اعلام کرد که مدت زمان طولانی را در بهشت خواهد گذراند. کمی بعد، سفیران یک جناح سلطنتی رقیب، صدای گریه نوزادی را در بیابان کیبانگو شنیدند. وقتی آنها تحقیق کردند، کیمپا ویتا، بارو و فرزندشان را پیدا کردند.در نهایت، ائتلافی از مقامات سلطنتی و مذهبی کیمپا ویتا و بارو را به اعدام محکوم کردند.
با این حال، میراث کیمپا ویتا دهه‌ها و حتی قرن‌ها بعد، گویی دوباره زنده شد. در سال ۱۸۸۸، پادشاهی کنگو به یک دولت تحت‌الحمایه پرتغال تبدیل شد و تا سال ۱۹۱۴ به همین وضعیت باقی ماند. در آن سال، وقوع یک قیام در کنگو باعث شد پرتغالی‌ها این پادشاهی را منحل کرده و آن را در مستعمره موجود خود، یعنی آنگولا، ادغام کنند. تنها در دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم بود که آنگولا و سایر مستعمراتی که زمانی بخشی از پادشاهی کنگو را تشکیل می‌دادند، سرانجام استقلال خود را از قدرت‌های اروپایی به دست آوردند.
گروه گزارش
نویسنده:جان لست.اوروزنامه‌نگار و تهیه‌کنندهٔ مستقل، ساکن شمال ایتالیا است. او دربارهٔ تاریخ، دین و سیاست از نقاط مختلف جهان مطلب می‌نویسد.
گروه گزارش