“آژنگ نیوز”:تنگه کریان یکی از شگفت‌انگیزترین و بدیع‌ترین پدیده‌های ژئومورفولوژیک (فرم‌زمین) در جزیره قشم است که به دلیل شکلی خیره‌کننده و مقیاس عظیم آن، گاهی به «گرند کانیون کوچک ایران» تشبیه می‌شود. این تنگه که در پهنه ژئوپارک جهانی قشم قرار دارد، نمونه‌ای بارز از تاریخچه زمین‌شناسی پرفعالیت خلیج فارس و سواحل جنوبی ایران است.
سابقه شکل‌گیری
شکل‌گیری تنگه کریان حاصل تقابل هزاران ساله عوامل درونی (تکتونیک) و بیرونی (فرسایش) زمین است.جزیره قشم در میان زاگرس چین‌خورده قرار دارد. حرکات تکتونیکی و فشار لایه‌های زیرین، باعث بیرون زدن گنبدهای نمکی (Salt Domes) به سطح زمین شده است. این گنبد نمکی‌ها در طول زمان، لایه‌های فوقانی سنگی (رسوبی) را شکسته و به سمت بالا رانده‌اند.
دیواره‌های تنگه کریان عمدتاً از لایه‌های متراکم ماسه‌سنگ، سنگ‌آهک و مارن (سنگ‌های رسی-آهکی) با سن زمین‌شناسی متفاوت (عمدتاً میوسن و الیگوسن) تشکیل شده است. اختلاف در مقاومت این لایه‌ها، کلید درک شکل‌گیری تنگه است.
اصلی‌ترین عامل حک این تنگه عریض در دل سنگ، جریان‌های آب سطحی و سیلاب‌های وحشتناک فصلی (ناشی از رگبار‌های ناگهانی مناطق خشک) در طول صدها هزار سال بوده است. آب، مسیرهای شکافگی اولیه سنگ را پیدا کرده و با نیروی هیدرولیکی، لایه‌های ضعیف‌تر را شستته و با خود برده و دره‌ای عمیق و باریک را حفر کرده است.بادهای محلی حاوی ذرات شن و ماسه، در طول هزاره‌ها دیواره‌های سنگی را سابیده و به فرم‌های جالب و قطره‌ای شکل داده‌اند
تنگه کریان از نظر زیبایی‌شناسی طبیعی
تنگه در برخی نقاط به قدری باریک است که دو نفر به سختی می‌توانند در کنار هم از آن عبور کنند، در حالی که دیواره‌های آن ارتفاعی تا چندین متر دارند و نور خورشید را در عمق خود محدود می‌کند.
روی دیواره‌های تنگه، لایه‌بندی‌های افقی با رنگ‌های گوناگون (قرمز، زرد، نارنجی، خاکستری و سفید) به وضوح دیده می‌شود که بیانگر دوره‌های مختلف رسوب‌گذاری در گذشته‌های دور است. روی دیواره‌ها، شیارهای عمودی و موازی ناشی از جریان آب به چشم می‌خورد که مانند مجسمه‌هایی تراشیده شده توسط طبیعت، جلوه‌ای خیره‌کننده به دیوارها داده‌اند.
به دلیل عمق زیاد و سایه‌اندازی دیواره‌ها، دمای درون تنگه در روزهای گرم تابستان به طور محسوسی (گاهی تا ۱۰ درجه) از دمای بیرون تنگه پایین‌تر است و جریان هوای خنکی در آن جریان دارد.در برخی از گذرگاه‌های تنگه، دیواره‌ها به قدری به هم نزدیک شده‌اند که سقفی از سنگ روی سر رهگذاران تشکیل شده است.
در مجموع تنگه کریان، دفتری خاموش از تاریخچه میلیون‌ساله زمین است که فرسایش آبی و بادی آن را ورق زده است. این پدیده کمتر شناخته‌شده، نه تنها از نظر علم زمین‌شناسی ارزش درجه‌یک ژئوپارکی دارد، بلکه با ظرفیت‌های بالای جذب گردشگر، می‌تواند به موتور محرک اقتصاد روستای کریان و تکمیل‌کننده پازل جاذبه‌های ژئوتوریسم جزیره قشم تبدیل شود، به شرطی که توسعه زیرساخت‌ها با اصل «حفظ بوم‌سازگان و سنگ‌سازه‌ها» همراه باشد.
عکس از صبا موسوی
گروه گزارش