“آژنگ نیوز”:مجله «مکتب اسلام» یکی از مهم‌ترین، تأثیرگذارترین و پرتیراژترین نشریات مذهبی در تاریخ مطبوعات ایران است. این مجله نقطه عطفی در ارتباط حوزه علمیه با جامعه مدرن محسوب می‌شود. اولین شماره مجله مکتب اسلام در بهمن سال ۱۳۳۸ خورشیدی منتشر شد. آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی اصلی‌ترین مؤسس نشریه و مدیر مسئول مجله بود. ایشان در اوایل دهه ۴۰ شمسی جوانی نوپا در حوزه علمیه قم بود که با درک خلأ موجود در فضای مطبوعات ایران، تصمیم گرفت نشریه‌ای راه بیندازد که بتواند پاسخگوی سؤالات ذهنی جوانان متدین و دانشجویان باشد.
در اواخر دهه ۳۰ و اوایل دهه ۴۰، فضای فکری دانشگاه‌ها تحت تسلط افکار مارکسیستی و چپ‌گرایانه بود و نشریات مذهبی یا بسیار سنتی بودند یا اصلاً در عرصه مطبوعات حضور نداشتند. مکارم شیرازی با تأسیس مکتب اسلام، قصد داشت با زبانی علمی، مستدل و مدرن، در برابر تهاجم افکار ضددین وارد شده و مبانی کلامی و اعتقادی شیعه را بازتولید کند.
اعضای تحریریه مجله مکتب اسلام (دهه پنجاه):
از راست آقایان مشایخ: پیشوایی، الهامی، عقیقی، سبحانی، مکارم شیرازی، دوست محمدی، حقانی، حسنی، کامل خیرخواه
هیئت تحریریه مکتب اسلام در دهه ۵۰، ترکیبی از فضلای برجسته حوزه علمیه قم به شرح ذیل بود:
آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی:نویسنده سرمقاله‌ها و مقالات کلیدی در عرصه کلام جدید و تفسیر.آیت‌الله جعفر سبحانی: چهره شاخص این مجله در زمینه کلام و عقاید.محور اصلی مقالات وی در رد مادی‌گرایی و دفاع از توحید و نبوت، بود.
آیت‌الله محمدتقی پیشوایی: از اساتید برجسته حوزه که در کنار سبحانی، نقش مهمی در مباحث کلامی و اعتقادی مجله ایفا می‌کرد.آیت‌الله مرتضی حقانی: قلم بسیار قوی و جامعه‌شناسانه ایشان، بیشتر معطوف به تحلیل مسائل روز، اقتصاد اسلامی و نقد جریانات فکری غربی و شرقی بود.
شیخ کامل خیرخواه: از نویسندگان پرکار مجله که در زمینه تاریخ اسلام، سیره پیامبر (ص) و ائمه (ع) و همچنین ترجمه و تلخیص مقالات خارجی فعالیت می‌کرد.آقایان الهامی، عقیقی، دوست‌محمدی و حسنی: این اساتید و فضلا نیز به عنوان نویسندگان ثابت، هر کدام بخشی از تولید محتوا را بر عهده داشتند. عقیقی در مباحث قرآنی، الهامی و حسنی در مباحث فقهی و اصولی یا تربیتی، و دوست‌محمدی در مباحث اجتماعی و اخلاقی مقالاتی مینوشتند.
این هیئت تحریریه یکی از امتیازات بزرگ مجله بود؛ برخلاف نشریات حوزه که معمولاً قلم یک نفر بر آن سایه می‌انداخت، مجله مکتب اسلام برخوردار از یک «هیئت مؤلفین هم‌فکر» بود که در عین تخصص‌های گوناگون، در خط‌مشری اصولی با یکدیگر هم‌صدا بودند.
مخاطبان
بخش عمده مخاطبان نشریه از دانشجویان و دانش‌آموختگان دانشگاهی بودند.به بیان دقیق تر اصلی‌ترین مخاطب مجله، جوانان متدین دانشگاهی بودند که با افکار مارکسیستی در دانشگاه‌ها مواجه شده بودند و به دنبال پاسخ‌های منطقی و غیرسنتی برای دفاع از دین می‌گشتند.
معلمان و فرهنگیان: مجله به عنوان یک منبع آموزشی و آرمانی، در میان معلمان مدارس و دبیرستان‌ها بسیار پرطرفدار بود.
طلاب جوان حوزه: مکتب اسلام به طلاب نیز می‌آموخت که چگونه باید با زبان روز و منطق مستدل با جامعه خارج از حوزه گفت‌وگو کنند.
مخاطبان ویژه در خارج از کشور: بخشی از تیراژ مجله به شیعیان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس (کویت، بحرین، عراق و…) ارسال می‌شد که با ترجمه یا خوانش مستقیم آن، با افکار شیعه آشنا می‌شدند.
چاپ و تیراژ
با وجود اینکه مراکز تصمیم و نگارش در قم بود، اما به دلیل نیاز به چاپ با کیفیت بالا (چاپ سربی و حروف‌نگاری) و تیراژ سنگین، مجله در تهران چاپ می‌شد. در آن سال‌ها، چاپخانه‌های مجهز و با ظرفیت بالا عمدتاً در پایتخت متمرکز بودند. پس از چاپ، نسخه‌ها به قم برگشته و از آنجا به سراسر کشور توزیع می‌شد. البته دفتر تحریریه و مرکز تصمیم‌گیری: در شهر قم (نزدیک به حوزه علمیه و دارالتبلیغ) مستقر بود.
در شروع کار (سال ۱۳۳۸)، تیراژ مجله حدود ۳ تا ۵ هزار نسخه بود که برای آن زمان نیز عدد قابل توجهی بود. در دهه ۴۰ و اوایل دهه ۵۰، با گسترش فعالیت‌های تبلیغی و افزایش سواد عمومی، تیراژ به ۲۰ تا ۳۰ هزار نسخه رسید.در اواسط و اواخر دهه ۵۰ شمسی (به ویژه با افزایش قیمت کاغذ و رشد تورم در اواخر دهه ۵۰ و همچنین تشدید جنگ‌های کلامی با مارکسیست‌ها در دانشگاه‌ها)، تیراژ مجله به رقم خیره‌کننده ۵۰ تا ۸۰ هزار نسخه و گاهی در موارد خاص (مانند شماره‌های ویژه پاسخ به شبهات) به بیش از ۱۰۰ هزار نسخه رسید. این در حالی بود که بسیاری از مجلات سیاسی و زرد حتی به نصف این تیراژ هم نمی‌رسیدند.
تصویر از:حسین شوندی
گروه تاریخ