“آژنگ نیوز”:کاخ مرمر یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی دوره پهلوی در شهر تهران است.کاخ مرمر در سال‌های ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۵ خورشیدی به دستور رضاشاه و برای مقر کار و اقامتگاه رسمی او ساخته شد.تا پیش از آن، پادشاهان قاجار در محدوده متراکم و قدیمی ارگ سلطنتی (محدوده توپخانه) زندگی می‌کردند. رضاشاه که می‌خواست نمادی از مدرنیسم و قدرت متمرکز جدید باشد، تصمیم گرفت کاخ جدید را خارج از حریم ارگ و در فضای بازتر شهر بسازد.
مکان ساخت کاخ مرمر دقیقاً در امتداد سردر باغ ملی (که نماد مدرنیته تهران بود) قرار داشت. سردر باغ ملی به عنوان ورودی باشکوه شهر و کاخ مرمر در پشت آن، یک محور قدرت و نمایش را شکل می‌داد. همچنین این منطقه نسبت به مرکز جنوبی تهران ارتفاع بیشتری داشت، هوای خوش‌تر و دسترسی به آب قنات‌های خوب منطقه (زمینهای متعلق به فرمانفرماییان که باغی سرسبز بود) داشت.
معمار اصلی بنا لئون تادوسیان معمار ارمنی‌تبار مقیم ایران بود. او این بنا را با الهام از کاخ‌های اروپایی و به ویژه کاخ‌های سلطنتی روسیه (سبک امپراتوری روسیه و استالینستی) طراحی کرد. البته شرکت سازنده روس‌ها (مهندسین و کارگران روس) بودند که ساخت اسکلت فلزی و بدنه بنا را بر عهده داشتند.ولی استادان تزئین‌کار ایرانی فضای داخلی کاخ را طراحی کرده و در نتیجه شاهکار هنر ایرانی در تزئین آن به کار رفت.
شاهکارهای آینه‌کاری و گچ‌بری ایوان‌ها کاراستاد علی (علی مریم از اساتید برجسته گچ‌بری ایران است.کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ ایوان جنوبی اثراستاد حسین لُرزاده از بزرگان کاشی‌کاری ایران است.استاد رضا کاشی‌پز؛نیز در بخش کاشی‌کاری‌ها مشارکت داشت.
در واقع کاخ مرمر تلفیقی بی‌نظیر از معماری اروپایی (بنا و اسکلت) و هنر ایرانی (تزئینات) است.برای نخستین بار در ایران، اسکلت بنا کاملاً از فولاد و آهن (خرپا فلزی) ساخته شد تا در برابر زلزله و آتش مقاوم باشد.بزرگترین و چشم‌نوازترین بخش کاخ، ایوان ستون‌دار جنوبی است که با ستون‌های مرمرین عظیم و کاشی‌کاری‌های فیروزه‌ای و آینه‌کاری، ترکیبی از نمادهای هخامنشی (ستون‌های بلند) و صفوی (آینه‌کاری و کاشی) را نشان می‌دهد.
نمای بیرونی از سنگ مرمر ناصف (منسوب به روستای ناصف در استان مرکزی) ساخته شده که به آن نام «کاخ مرمر» را داده است. درون کاخ نیز از مرمرهای ایتالیایی و ایرانی استفاده شده است.طلاکوب‌های ظریف، آینه‌کاری‌های بی‌بدیل، فرش‌های نفیس و لوسترهای اروپایی فضای داخلی را شبیه به کاخ‌های ورسای یا کرملین کرده است.کاخ در میان باغی وسیع با طرح هندسی (فرنگی) و مجسمه‌های برنزی قرار گرفت.
رویدادهای تاریخی کاخ مرمر
کاخ مرمر در دوره رضاشاه صرفاً یک بنای مسکونی نبود، بلکه مرکز ثقل قدرت بود.تمامی جلسات مهم هیئت دولت، امضای قوانین و دیدار با سفیران کشورهای خارجی در این کاخ انجام می‌شد.این کاخ محل برگزاری ضیافت مقامات خارجی بود. از جمله مهم‌ترین ضیافت‌ها، پذیرایی پرشکوه از جمال عبدالناصر (رئیس‌جمهور مصر) و سوکارنو (رئیس‌جمهور اندونزی) بود.
همچنین در شهریور ۱۳۲۰، هنگامی که متفقین ایران را اشغال کردند، رضاشاه در همین کاخ مرمر محصور شد و فرمان استعفای خود را (که توسط نیروهای اشغالگر به او تحمیل شده بود) در این کاخ امضا کرد و سپس از درب این کاخ برای تبعید به جزیره موریس خارج شد.
یکی دیگر ازمهم‌ترین رویدادهای تاریخی این کاخ، ترور ناموفق محمدرضا شاه در روز ۱۵ فروردین ۱۳۴۴ است.محمدرضا شاه پس از بازگشت از سفر به شمال، در محوطه کاخ مرمر و در حالی که از پله‌های ایوان جنوبی پایین می‌آمد تا سوار خودرو شود، هدف ترور قرار گرفت.گروهی از افسران مخالف به نام‌های ناصر آقایان و رضا شمس‌آبادی با اسلحه مسلسل و تفنگ ساچمه‌ای از پشت مجسمه‌های برنزی باغ به سمت شاه شلیک کردند. شاه از ناحیه صورت به شدت مجروح شد (خونریزی شدید و پراکندگی ترکش در صورت)، اما زنده ماند. ضاربان در همان لحظه با شلیک پاسداران کاخ کشته شدند. پس از این ترور، شاه صورت خود را با دستمال خونی پوشاند . این رویداد باعث شد شاه چهره‌ای کینه‌توزانه پیدا کند و به شدت به منتقدان و مخالفان خود شکاک شود. همچنین امنیت کاخ مرمر به شدت تقویت گردید و ورودی‌های باغ مسدود شد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کاخ مرمر در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت و تا سال‌ها به عنوان موزه هنرهای کار و فرهنگ ایران مورد استفاده بود. در سال ۱۳۹۳ موزه تعطیل شد و کاخ جهت مرمت و تغییر کاربری به موزه مورد بازسازی قرارگرفت .در مهر ماه سال ۱۴۰۵ که دیگر کاخ مرمر؛ موزه هنر ایران نام گرفته است؛ پس از انجام عمده اقدامات مرمتی، حفاظتی و تأسیساتی، بار دیگر پذیرای بازدیدکنندگان شده است.
گروه تاریخ