“آژنگ نیوز”:بندر کنگ، یکی از زیباترین، اصیل‌ترین و کمتر شناخته‌شده‌ترین شهرهای تاریخی سواحل جنوبی ایران در استان هرمزگان است. این بندر که در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری غرب بندرعباس قرار دارد، به دلیل حفظ بافت تاریخی خود، به عنوان یک «موزه زنده معماری خلیج فارس» شناخته می‌شود.
تاریخچه شکل گیری بندر کنگ به دوران پیش از اسلام برمی‌گردد، اما دوران اوج شکوفایی آن به قرن دهم تا دوازدهم هجری (مقارن با دوره صفویه و افشاریه) است.
دوران صفویه: با توجه به تسلط پرتغالی‌ها روی جزیره هرمز و بندرعباس (گمبرون)، شاه عباس صفوی برای قطع دست آنها، تجار را به بندر کنگ هدایت کرد. کنگ تبدیل به یکی از مهم‌ترین بنادر تجاری خلیج فارس شد.
ارتباطات جهانی: بازرگانان کنگ با کشورهای هند، عمان، یمن، شرق آفریقا و حتی کشورهای دورتر مانند چین و هلند ارتباط تجاری داشتند. این ثروت خود را در خانه‌های مجلل شهر نشان داد.
افول: در دوره قاجار، به دلیل رسوب‌گذاری در خور کنگ و بالا نیامدن کشتی‌های بزرگ تجاری، اهمیت این بندر کاسته شد و تجار به تدریج به بندرعباس و لنگه مهاجرت کردند.
نقطه عطف: همین افول اقتصادی باعث شد که مردم کنگ نتوانند خانه‌های قدیمی خود را تخریب و ساختمان‌های جدید بسازند؛ به همین دلیل، بافت تاریخی این شهر تا به امروز دست‌نخورده باقی مانده است.
ترکیب طبیعت با معماری
کوچه‌های بندر کنگ دقیقاً برعکس شهرهای مدرن، شکلی ارگانیک و کاملاً منطبق بر اقلیم دارند:
بافت لابیرنت‌گونه (مثلثی و مواج): کوچه‌ها هیچ‌گونه شبکه هندسی (شطرنجی) ندارند. آنها باریک، پیچ‌درپیچ و مواج هستند. این پیچ و خم عمدی است تا از ورود طوفان‌های شدید شن و باد (معروف به بادهای شمالی و جنوبی) به داخل شهر و ایجاد طوفان‌های گرد و غبار در کوچه‌ها جلوگیری کند.
سایه‌اندازی حدکثری: عرض کوچه‌ها بسیار کم است (گاهی به یک متر هم می‌رسد) و دیوارهای بلند سنگی در دو طرف، باعث می‌شود که در بیشتر ساعات روز، کوچه‌ها در سایه کامل باشند و عبور و مرور عابران در گرمای طاقت‌فرسای جنوب قابل تحمل باشد.
اَستان‌بون (کوچه‌های بن‌بست): یکی از ویژگی‌های جالب کوچه‌های کنگ وجود کوچه‌های بن‌بستی است که به محوطه‌ای باز (محل تجمع چند خانواده فامیلی) ختم می‌شود. این فضا هم امنیت بالایی داشت و هم فضایی برای بازی کودکان و نشستن زنان بود.
سقف‌های متصل (ساباط‌ها): در برخی نقاط، دیوارهای بالایی خانه‌ها به هم متصل شده‌اند و ساباط‌هایی تشکیل داده‌اند که عابران را از بارش‌های ناگهانی بارانی جنوب محافظت می‌کرد.
استفاده از گیاهان و گل‌های طبیعی
در اقلیم گرم و مرطوب کنگ، استفاده از گیاهان صرفاً جنبه تزئینی ندارد، بلکه بخشی از استراتژی بقا و آسایش در معماری است.
نخل (درخت خرمای جنوبی): نخل‌ها ستون فقرات فضای سبز کنگ هستند. در حیاط خانه‌ها و حتی لابه‌لای کوچه‌ها نخل کاشته می‌شد. سایه نخل بسیار خنک‌تر از سایه آجر یا سنگ است، زیرا برگ‌های آن اجازه عبور جریان هوا را می‌دهند. میوه، برگ و چوب نخل نیز در اقتصاد خانواده کاربرد داشت.
بوگنویلیا (گل شمعی/مهتابی): این گیاه که به وفور در دیوارهای خانه‌های کنگ می‌بینید، با رنگ بنفش یا قرمز پررنگ خود، تضاد زیبایی با دیوارهای سفید مرجانی ایجاد می‌کند. بوگنویلیا به کم‌آبی مقاوم است و ریشه‌های سطحی‌اش به دیوارهای سنگی آسیب نمی‌زند.
گیاه سدر (زدرد): درختان سدر با برگ‌های ریز و سبز روشن‌شان، اغلب به صورت حصارهای طبیعی (دیوار سبز) دور حیاط‌ها کاشته می‌شدند تا از ورود گرد و غبار و نگاه‌های بیرون جلوگیری کنند.
گل یاسمن (یاس): یاسمن جنوبی عطر بی‌نظیری دارد. مردم کنگ یاسمن را در گلدان‌های سنگی کنار پنجره‌ها یا حوض‌ها می‌کاشتند. وقتی بادگیر باد خنک دریا را به داخل خانه می‌کشید، عطر یاسمن تمام فضای خانه را پر می‌کرد (نوعی خنک‌سازی روانی و معطر کردن هوا).
گل رزالیتین (هیبیسکوس): این گل سرخ‌رنگ که نماد گیاهان گرمسیری است، در فضاهای باز حیاط‌ها دیده می‌شود و مقاومت بالایی در برابر رطوبت و گرما دارد.
پیچک‌ها: برای خنک کردن دیوارهای خارجی که در معرض تابش مستقیم آفتاب بودند، از پیچک‌هایی استفاده می‌شدند که روی دیوارهای مرجانی می‌خزیدند و با تعریق طبیعی برگ‌هایشان، دمای دیوار را پایین می‌آوردند.
گروه گزارش