“آژنگ نیوز”:دارالملک آذربایجان در ماقبل مراغه بوده است و اکنون شهر تبریزست و آن نزهترین و معظم ترین بلاد ایرانست.از اقلیم چهارم است و شهر اسلامی و قبه الاسلام ایران. زبیده خاتون همسر هارون الرشید خلیفه عباسی آن را ساخت. در شهر تبریز زلزله بسیار رخ داده اما خرابی عظیم نکرده سببش آن است که در آن قنوات بسیار اخراج کرده اند و چاه ها کنده اند و منافذ زمین گشوده است.غازان خان(پادشاه ایلخانی) آن را بارویی کشید چنانکه تمام باغات و عمارات و دیه ها و ولیان کوه و سنجاران نیز داخل آن بارو بود.
غازان خان شهرچه ای برآورده است و جهت خوابگاه خود در آنجا عمارات عالیه ساخته چنانکه مثل آن در تمام ایران نیست. شهرچه دیگر ساخته و ربع رشیدی نام کرده و در آن عمارات فراوان و عالی ساخته و پسرش بر آن عمارات بسیار افزوده وزیرش تاج الدین علیشاه جیلانی در تبریز در خارج محله نارمیان مسجد جامع بزرگی ساخته که درو صفه ای بزرگ از ایوان کسری به مداین بزرگتر اما چون در عمارتش تعجیل کردند فرود آمد.شهر تبریز باغستان بسیار دارد و آب مهران رود که از کوه سهند می آید و نهصد و چند کاریز که ارباب ثروت اخراج کرده اند در آن باغات صرف میشود.
هوای تبریز به سردی مایل است و آبش گوارنده و آب رودش بهتر از کاریز و کاریز بهتر از چاه بود. ارتفاعاتش غله و سایر حبوبات و بقول به غایت نیکو می آید و میوه هاش در غایت خوبی و بسیاری و ارزانی بود به تخصیص امرود تخم خلف و پیغمبری و سیب سلطانی و زردآلوی حلوانی و تخم احمد و انگور خرده رازقی و ملکی و طبرزد و خربزه مجد الدینی و یاقوتی و ملکی و آلوی زرد مثل آنجا دیگر نیست.مردم آنجاه سفید چهره و خوش صورت و متکبر و صاحب نخوت باشند و اکثرشان سنی و شافعی مذهبند و از مذاهب و ادیان دیگر بیشمارند.
درو معاشران به غایت لطیف و شیرین سخن و صاحب جمال هستند و در آن دیار متموّل بسیارست و ایشان در صحبت و دوستی سخت سست نهادند و درین معنی گفته اند؛
تبریز جو جنتست و قومش رصفا
چون آینه اند پاک از زنگ جفا
گفتی که به دوستی نه صادق باشند
از آینه جز عکس نگردد پیدا
توصیف مقبره الشعرا: در مقبره الشعرا در محله سرخاب مزار انوری و خاقانی و ظهیرالدین فاریابی و شمس الدین سجاسی و فلکی شیروانی و دیگر شعراست و به دیه کجوجان مزار خواجه محمد کجوجانی است و به دیه شادآباد پیر شیروان و اکابر بسیارست.
منبع
نزهت القلوب، حمدالله مستوفی، ۱۳۸۱، ص ۱۲۱ تا ۱۲۷
گروه تاریخ