“آژنگ نیوز”:نسخه خطی «ووینچ» بیش از یک قرن است که پژوهشگران را سردرگم کرده است. این اثر که در «کتابخانه کتاب‌ها و نسخه‌های خطی کمیاب باینکی» در دانشگاه ییل نگهداری می‌شود، در ظاهر یک نسخه خطی مصور و دست‌نویس است که احتمالاً به اروپای قرن شانزدهم تعلق دارد. اما هیچ‌کس (از جمله هوش مصنوعی) تاکنون موفق به رمزگشایی خط آن نشده است؛ زبانی یا کدی چنان منحصر‌به‌فرد که به آن لقب «ووینچی» داده‌اند. به نظر می‌رسد دلیل دیگری نیز وجود دارد که چرا کارشناسان نمی‌توانند از محتوای نسخه خطی ووینچ سر در بیاورند.
بر اساس پژوهشی که به‌تازگی در نشریه «دیجیتال مدیوالیست» منتشر شده، «شواهد محکمی» وجود دارد که نشان می‌دهد صفحات این نسخه خطی به‌درستی صحافی نشده‌اند. اگرچه این نسخه در حال حاضر به‌صورت یک «جزوه»— یعنی چندین صفحه که تا شده و به هم دوخته شده‌اند — صحافی شده است، اما این پژوهش مطرح می‌کند که اثر مذکور در اصل به‌صورت «مجموعه‌ای از برگ‌های دوتایی جداگانه» طراحی شده بوده؛ به این معنا که ورق‌هایی از وسط تا شده و روی هم قرار گرفته‌اند تا صفحاتی را تشکیل دهند که «باید به ترتیب خاصی خوانده می‌شدند.»
لیزا فِیگین دیویس، یکی از نویسندگان این پژوهش و مدیر اجرایی «آکادمی مطالعات قرون وسطای آمریکا»، به «گایونگ لی» از وب‌سایت «گیزمودو» می‌گوید: «این بدان معناست که هر پژوهشی که بر اساس ترتیب فعلی صفحات انجام شده، نیازمند بازنگری است؛ زیرا ترتیب صفحات این نسخه خطی به‌هم‌ریخته است.» نام نسخه خطی ووینچ از «ویلفرید ووینچ»، کتاب‌فروش لهستانی-آمریکایی گرفته شده است که این اثر را در سال ۱۹۱۲ از یک کالج یسوعی در ایتالیا خریداری کرد. این نسخه پیش از آنکه در سال ۱۹۶۹ به دانشگاه ییل برسد، چندین بار دست‌به‌دست شد (از طریق ارث یا فروش). صفحات این کتاب از «ولوم» (پوست گوساله) تهیه شده‌اند که طبق تاریخ‌گذاری کربنی، به اوایل دهه ۱۴۰۰ میلادی تعلق دارند؛ نخستین مالک شناخته‌شده آن نیز در اواخر دهه ۱۵۰۰ در آلمان زندگی می‌کرده است. ۲۴۰ صفحه این نسخه خطی مملو از تصاویر رنگی و سطرهایی از حروف تکراری است که با دقت ترسیم شده‌اند و شباهتی جزئی به الفبای غربی امروزی دارند.
دیویس به گیزمودو می‌گوید: «این اثر می‌تواند یک رمز، یک زبان فراموش‌شده، مجموعه‌ای از کلمات بی‌معنی، یا چیزی کاملاً متفاوت باشد.» «تصویرسازی‌ها نیز به همان اندازه عجیب‌وغریب هستند؛ شامل گیاهانی خیالی، نمودارهای نجومی و مربوط به منطقهالبروج، زنانی در حال استحمام، و تصاویر دیگری که هنوز قابل تفسیر نیستند.» دیویس پیش‌تر نیز روی «نسخه خطی ووینیچ مطالعه کرده است. او در سال ۲۰۲۰ به این نتیجه رسید که پنج کاتب مختلف این متن را نوشته‌اند. تفاوت میان سبک‌های نوشتاری این کاتبان، کلید اصلی پژوهش اخیر بوده است؛ پژوهشی که با همکاری کالین لیفیلد، متخصص علوم اطلاعات در دانشگاه مالت، انجام شده است.
دیویس و لیفیلد با تکیه بر مقاله‌ای که در ماه مه منتشر شده بود، از روشی به نام «تحلیل معنایی نهفته» استفاده کردند. طبق این پژوهش، این تکنیک می‌تواند «هر دو متن را با هم مقایسه کرده و بر اساس کلمات موجود در آنها، میزان ارتباط کلمات با یکدیگر و نحوه به‌کارگیری کلی آنها، امتیازی برای سنجش شباهت تعیین کند.» آنها با جست‌وجوی الگوها و شباهت‌ها در میان نمادهای متن، دریافتند که سبک نوشتاری در صفحات این نسخه خطی به‌شکلی غیرمنطقی تغییر می‌کند؛ به‌طوری که یک صفحه توسط یک کاتب نوشته شده، صفحه بعد توسط کاتبی دیگر، و به همین ترتیب ادامه می‌یابد. این روند با شیوه معمولِ تولید نسخه‌های خطی در قرون وسطی همخوانی ندارد.
لیفیلد به وب‌سایت «گیزمودو» می‌گوید: «معمولاً یک کاتب واحد، تمامِ مطالبِ یک “جزوه” (quire) را می‌نویسد؛ اما در صحافی فعلی، کاتبان مختلفی در یک جزوه حضور دارند که اگر بخواهیم صریح باشیم، اصلاً روال مرسومی نبوده است دیویس به کریستینا کیل‌گرو از وب‌سایت «لایو ساینس» می‌گوید که موارد عجیب دیگری نیز وجود دارد؛ برای نمونه، لکه آب بزرگی در بالای کتاب دیده می‌شود که به‌صورت متقارن در صفحات متوالی تکرار نشده است. او می‌افزاید: «همچنین چندین مورد وجود دارد که در آنها، تصویر از وسط یک صفحه خارج شده و در صفحه‌ای دیگر ادامه می‌یابد، با اینکه چندین صفحه در میان آنها قرار گرفته است.» بر اساس این پژوهش، تمام این شواهد نشان می‌دهد که نسخه خطی ووینیچ در اصل «مجموعه‌ای از برگه‌های دوتایی (bifolia) بوده که قرار بوده به‌ترتیب خوانده شوند.» اما در مقطعی، این برگه‌ها به‌اشتباه در کنار هم قرار گرفته و صحافی شده‌اند
. لیفیلد به فیلیپ اولترمن از گاردین می‌گوید: «وقتی آنها را به عنوان صفحات شل و ول کنار هم چیده شده در نظر بگیرید، همه این ناهنجاری‌های هنری ناگهان به هم می‌پیوندند.» هنوز ناشناخته‌های زیادی در مورد نسخه خطی ووینیچ وجود دارد. حروف یا نمادها رمزگشایی نشده‌اند. کارشناسان این نظریه را مطرح کرده‌اند که کاتبان عمداً متن را رمزگذاری کرده‌اند تا آن را مخفی نگه دارند، یا اینکه سعی داشته‌اند یک متن نوشتاری را به زبانی مرموز که فقط به آن صحبت می‌شد، تبدیل کنند. برخی دیگر معتقدند که کل کتاب یک فریب است که توسط یک کلاهبردار قرون وسطایی به صورت نامفهوم نوشته شده تا کلکسیونرها را فریب دهد.
دیویس به گاردین می‌گوید: «فکر می‌کنم احتمالاً ما به دنبال… شیئی هستیم که توسط جامعه‌ای ساخته شده است که می‌خواسته دانش خود را به دیگران منتقل کند.» او می‌گوید برخی از تصاویر این نسخه خطی نشان می‌دهد که محتوای آن مربوط به تمایلات جنسی و تولید مثل زنان است، همانطور که مطالعات قبلی نیز نشان داده‌اند. این تحقیقات جدید ممکن است به متخصصان در تلاش‌هایشان برای رمزگشایی از این نسخه خطی آزاردهنده، که وجودش ممکن است مدیون شخصی باشد که به اشتباه آن را کپی کرده است، کمک کند. آن را نسخه‌برداری کرد. دیویس به گاردین می‌گوید: «نسخه‌های خطی بسیار کمی از قرون وسطی باقی مانده‌اند، زیرا صحافی نشده بودند. طنز ماجرا این است که هر کسی که این نسخه خطی را اشتباه صحافی کرده، با تضمین بقای آن، لطف بزرگی به ما کرده است.»
نویسنده مطلب:سونیا اندرسون، خبرنگار روزانه مجله اسمیتسونیان است که به پوشش موضوعات مربوط به هنر، باستان‌شناسی و فرهنگ می‌پردازد؛ از آثار باستانی تازه کشف‌شده گرفته تا جدیدترین سرقت‌های آثار هنری.
گروه گزارش