“آژنگ نیوز”: دیوار گرگان؛ استحکامی که یک سامانه عظیم آبی نیز در کنار خود داشت.در پس استحکامات نظامی این دیوار، یکی از بلندپروازانه‌ترین طرح‌های مهندسی آب جهان باستان نهفته بود؛ طرحی که برای مدت‌ها ناشناخته مانده بود.
▪️در امتداد بیشتر مسیر دیوار، خندقی به عمق ۵ متر یا بیشتر جریان داشت. شیب پیوسته و یکنواخت این خندق، که برای تضمین جریان منظم آب طراحی شده بود، به‌روشنی مهارت مهندسان زمین‌سنج ساسانی را در تعیین مسیر دیوار نشان می‌دهد. اما این آب از کجا تأمین می‌شد؟ تیم تحقیق دریافت که دست‌کم پنج کانال، آب را از رودخانه گرگان به این خندق منتقل می‌کردند.
▫️یکی از یافته‌های چشمگیرتر این پروژه، کشف سد خاکی عظیمی به نام «سد گرکز» (Sadd-i Garkaz) بود؛ آبراهی که در واقع نوعی «پل‌آبه خاکی» (aqueduct) بود و آب را از فراسوی دره رودخانه گرگان، به سوی خندق اصلی دیوار هدایت می‌کرد. بررسی‌های میدانی سال ۲۰۰۷ نشان داد که این آب، نه از سدهای محلی، بلکه از کانالی بزرگ‌تر که آب را از رودخانه‌ای در جنوب‌شرق رودخانه‌ی گرگان جمع‌آوری می‌کرد، تأمین می‌شد.
▪️ این خندق پرآب، کارکردی دوگانه داشت: هم به‌عنوان مانعی دفاعی عمل می‌کرد، و هم منبع اصلی خاک رس برای تولید میلیون‌ها آجر مورد نیاز دیوار بود. در منطقه‌ای نیمه‌خشک که چوب و سنگ کافی برای ساخت‌وساز در دسترس نبود، خاک رس بود که امکان تولید صنعتی آجرهای استاندارد را در شاید هزاران کوره پراکنده در طول دیوار فراهم می‌کرد.
▫️نکته درخور توجه دیگر این است که ساخت این شبکه آبی، چشم‌انداز کهن منطقه را به‌کلی دگرگون کرد. دیوار در مسیر خود، دست‌کم یک کانال آبیاری قدیمی‌تر از دوره اشکانی یا اوایل ساسانی را که پیش‌تر آب مورد نیاز محوطه‌ی بزرگ «تخمق» (Tokhmaq) را تأمین می‌کرد، بریده و از کار انداخت؛ گواهی بر اینکه ساخت این مرز عظیم، بهای چشم‌پوشی از برخی زیرساخت‌های پیشین را نیز داشت.
گروه گزارش