“آژنگ نیوز”:فرهنگستان زمان رضا شاه؛برای تصویب لغات جدید برای زبان فارسی فعالیت گسترده خود را آغاز کرد.ناصر دهاقانی در کتاب خود با عنوان از گوشه و کنار تاریخ در مورد یکی از جلسات و مصوبات آن مینویسد:شاهنشاه فقید و فرهنگستان جدید در یکی از جلسات هیئت وزراء زمان شاه فقید ضمن لغات مصوبه فرهنگستان که بعرض میرسید بجای کلمه ( افتتاح ) کلمه (باز) و بعوض کلمه ( جلسه ) ( نشست ) مورد تصویب فرهنگستان واقع و در حضور اعلیحضرت معروض و تقاضای استعمال آنها شد ، شاه فقید از طریق تمسخر لبخندی زده و چیزی نگفت ؛ وزراء از خوشحالی در پوست نکنجیدند و روز بعد این دولت بتمام وزارتخانه ها ابلاغ گردید پس از بیست و شش روز دیگر که جلسه هیئت وزیران در حضور اعلیحضرت تشکیل شده بود صورت جلسه پیش که در حضور نخست وزیر منعقد شده بود خوانده شد شاه خنده ای از روی غضب کرده و فرمود : دوباره بخوانید به بینم خجالت میکشید یا نه ! مجدداً صورت جلسه به این قسم خوانده شد .
( در تاریخ . . . نشست هیئت وزیران در حضور جناب آقای نخست وزیر باز شد . مطلب که باینجا رسید اعلیحضرت همایونی فرمود :
ملتفت نشدید : خاک بر سرتان با این فهم و شعورتان حیف از فحش که بشما بدهند بروید گورتان را گم کنید .
از تابستان ۱۳۱۴فرهنگستان شروع بکار کرد ، و اگرچه وظایف دیگری غیر از اصلاح زبان داشت ولی چون توقع آنی مقامات دولتی (و بویژه شخص رضا شاه)همین فقره بود و از هر طرف به اعضاء آن فشار وارد میآمد، همچون کارخانه یی که محصول خود را به مقادیر زیاد و مشابه بیرون بفرستد بکار تولید لغت پرداخت ، و هر روز تصویب تعداد زیادی واژه فارسی را بجای کلمات عربی و فرنگی اعلام میکرد.
از اولین لغات وضع شده توسط فرهنگستان عبارت بودند از:گردونه آتشی برای اتومبیل.گردونه بزرگ برای کالسکه.گردونه کوچک برای درشکه.لایحه برای آریتکل به زبان فرانسوی.
اما باید اشاره کرد که شخص رضا شاه مسئول ایجاد فشار به فرهنگستان بود. در همین ارتباط محمد علی فروغی در نطقی که در سال ۱۳۱۵در فرهنگستان ایرادکرد؛به نقد همین وضعیت پرداخته و گفت:درباره فرهنگستان اشتباهاتی شده بعضی آنرا کارخانه لغت سازی تصور کرده اند. بعضی خاصیت وجودش را در این دانسته اند که زبان فارسی را از الفاظ عربی بکلی پاک کند و شاید اشتباهات دیگری هم شده باشد هر چند این تصورات بکلی بیجا هم نیست ولی با حقیقت تفاوت دارد و مقصد عالیتر از آنست. اصل مقصود از فرهنگستان پیدا کردن و بدست دادن راه اصلاح و تکمیل زبان و ادبیات فارسی است که این عمل بهترین وسیله برای ایرانی کردن تمدن و تربیت مملکت و جلوه گر ساختن « فرهنگ اختصاصی این ملت است زبان فارسی بسیار شیرین و » ان دلپذیر است و ادبیات ما از بهترین ادبیات دنیا است …» اینهمه محتاج با صلاح و تکمیل است… و از سیر طبیعی صحیحی که بمقتضای زمان و روزگار می بایست بکند بازمانده و برای ادای معانی دو مفاهیمی که امروز محل حاجت است کافی نیست و ادبیات جدید ایرانی طبع ارباب ذوق کنونی را قانع و خرسند نمیسازد.
گروه تاریخ