“آژنگ نیوز”:تصحیح تاریخ طبری توسط میشاییل یان دِخویه یک دستاورد عظیم در حوزه منابع تاریخ اسلام است. طبری در اثر عظیم خود با عنوان تاریخ الرسل و الملوک کوشیده بود همه گزارش‌هایی را که درباره تاریخ جهان معتبر می‌دانست، از آغاز آفرینش تا روزگار خود گرد آورد. این اثر در اصل حدود بیست جلد داشت. در عمل، طبری تاریخ اقوام و ملت‌های گوناگون را تا ظهور اسلام بررسی می‌کند و سپس تمرکز خود را بر تاریخ امپراتوری اسلامی قرار می‌دهد.
از این کتاب بزرگ، هیچ نسخه خطی کاملی در دست نبود و برای مدت‌ها چنین می‌نمود که بازسازی متن کامل آناز روی قطعات پراکنده موجود در کتابخانه‌های جهان ناممکن است.
این وضعیت در سال ۱۸۶۲ تغییر کرد؛ زمانی که د خویه در جریان اقامت خود در آکسفورد، دو جلد از این اثر را یافت که در فهرست کتابخانه بدون نام مؤلف ثبت شده بودند. نه سال بعد، در ۱۸۷۱، پژوهشگر آلمانی د. ه. موردتمان
(D. H. Mordtmann)، به پیشنهاد د خویه، کتابخانه‌های استانبول را جست‌وجو کرد و هشت جلد دیگر از این اثر را در کتابخانه عمومی کوپرولو (Köprülü Library) شناسایی نمود.
از آن پس، د خویه رهبری پروژه جست‌وجوی نسخه‌های تازه طبری را بر عهده گرفت. او برای تهیه رونویس از نسخه‌های اصلی درخواست بودجه کرد و گروهی از ویراستاران و پژوهشگران را از چند کشور اروپایی – به‌ویژه آلمان گرد آورد تا در این پروژه همکاری کنند.
طبیعتاً کار در کتابخانه‌های اروپایی نسبتاً آسان بود. همین‌طور در کتابخانه‌های سرزمین‌هایی که تحت سلطه استعمار اروپا قرار داشتند، مانند الجزایر، تونس و هند بریتانیا. اما در استانبول، پژوهشگران کاملاً به حسن نیت مقامات
عثمانی وابسته بودند.
در مورد هشت جلد موجود در کتابخانه کوپرولو مشکلی پیش نیامد، اما وضعیت درباره مجموعه دیگری که در مالکیت سلطان عبدالحمید دوم بود متفاوت بود. دیپلمات جوان هلندی و شاگرد سابق د خویه، کریستیان ریترشاوزن ، موفق شد حمایت منیف پاشا، سیاستمدار اصلاح‌طلب عثمانی که در برلین تحصیل کرده بود، را جلب کند؛ اما در نهایت سلطان حاضر به همکاری نشد.
در یکی از صحنه‌های جالب این ماجرا، ریترشاون تنها اجازه یافت از پشت پنجره‌ای مشبک، در بیرون دیوارهای کاخ توپکاپی، نگاهی به چند جلد بسته بیندازد که خدمتکاران در برابر او نگه داشته بودند.
با وجود این مشکلات، د خویه و همکارانش سرانجام موفق شدند متن کامل تاریخ طبری را بازسازی و منتشر کنند این اثر توسط انتشارات بریل در لیدن منتشر شد. نخستین جلد آن در سال ۱۸۷۹ و آخرین جلد، همراه با گزارشی مفصل درباره تاریخچه این پروژه، در سال ۱۹۰۱ انتشار یافت.
این مجموعه با بیش از ۹۵۰۰ صفحه بزرگ‌ترین تصحیح متن عربی است که تاکنون به دست خاورشناسان غربی منتشر شده است.
نزدیک به یک قرن بعد، بین سال‌های ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۷ ترجمه کامل انگلیسی تاریخ طبری در ایالات متحده آمریکا منتشر شد؛ پروژه‌ای که زیر نظر سردبیری با تبار ایرانی انجام گرفت.
علاقه فراوان د خویه به طبری و دیگر متون کهن اسلامی از این باور سرچشمه می‌گرفت که اسلام در روشنایی کامل تاریخ شکل گرفته است و متون بازمانده از سده‌های نخستین، در اساس، منابعی قابل اعتماد هستند.
امروزه نگاه پژوهشگران محتاطانه‌تر شده است. اکنون آگاهی بیشتری وجود دارد که بسیاری از آنچه «منابع تاریخی» نامیده می‌شود، ممکن است در واقع بازسازی‌ها و تدوین‌های متأخر باشند و نتوان همه آن‌ها را بی‌چون‌وچرا بازتاب مستقیم رویدادهای نخستین اسلام دانست.
گروه گزارش