scaled - پایگاه اطلاع رسانی آژنگ

آرامگاه «شمس تبریزی»در شهر خوی

“آژنگ نیوز”:منار آرامگاه «شمس تبریزی» میان خانه‎ های مسکونی و مردم محله خوی، سر برافراشته‌است. شهر باستانی خوی؛ شهری زیبا و تاریخی است که بر اساس منابع آشوری، تا سدهٔ هشتم پیش از میلاد قدمت دارد و به‌خاطر قرار گرفتن بر سر راه جادهٔ ابریشم در دورانهای گوناگون، محل تلاقی اندیشه‎ ها بوده و نه تنها دانشمندان فراوانی از آن برخاسته ‎اند، بلکه میزبانی بسیاری از بزرگان را پذیرفته و پس از مرگشان، آنها را چون جان عزیزی در برگرفته‌است.

از این میان می‎توان به «شمس تبریزی»؛ اعجوبهٔ‎ زمانه و پیر و استاد و مرشد «مولانا جلال‎الدین مولوی» اشاره کرد که منار و محله‎ای را در غرب شهر خوی به نام خود اختصاص داده است. در بخش غربی خوی، در میان خانه‎ های قدیمی محلهٔ اما‎مزاده در محلهٔ شمس تبریزی؛ برجی از شاخ گوزن به بلندای تقریبی ۱۴ تا ۱۵ متر سر بر آسمان افراشته‎ و از جور روزگار، امن مانده‌است. دربارهٔ ساخت و سازندهٔ آن و اینکه چرا نام شمس را بر خود دارد، دیدگاههای مختلفی وجود دارد.

جهانگیر میرزای قاجار می‎نویسد: در خارج شهر خوی، آبادی و محله‎ای است که در آن دو منار قدیمی موجود است. در این مناره‎ ها به جای آجر از کلهٔ قوچهای شکاری استفاده شده و شاخ قو‎چها به شکلی زیبا به گرد مناره خود نمایی می‎کنند. از این دو برج چنین برمی‎آید که در روزگار او؛ دو منار در اینجا وجود داشته و اکنون تنها یکی از آن دو بر جا مانده‌است. گفته می‎شود هنگامی که یکی از مناره ‎ها خراب شده مردم مبلغ ده تومان به حاکم وقت داده و از مصالح آن مناره در آن نزدیکی مسجدی بنا کرده ‎اند که «مکان مقدس» نامیده می‎شود. این مسجد در سال ۱۲۹۶ قمری ساخته شده و تاریخ بنای آن در منبر مسجد حکاکی گردیده ‎است.

منار «شمس تبریزی» در باغچهٔ منزل خانوادهٔ فیاضی قرار دارد. از قول ایشان گفته ‎اند: معلم قرآنی به نام کربلایی رسول داشتیم که قریب ۱۵۰ سال عمر داشتند و می‎گفتند یک روز صبح که از خواب برخاستم، دیدم که یکی از مناره‎ ها فرو ریخته. بعدا مردم با آجر و مصالح آن، مسجد « شمس تبریز» را بنا کردند.

- پایگاه اطلاع رسانی آژنگ


در بخش شرقی این مسجد سنگی تراشیده به ابعاد ۵۰×۷۵ سانتی‎متر دیده می‎شد که نوشته و مادهٔ تاریخ داشت. این سنگ با گذشت زمان، ناخوانا شده بود ولی در بالای بخش جنوبی آن روی یک صفحه کوچک برجسته به ابعاد ۱۵×۲۵ سانتیمتر آیهٔ «کل من علیها فان» به چشم می‎خورد. بنا به گفتهٔ یکی از اعضای هیأت امنای مسجد شمس تبریز؛ این سنگ در بن دیوار اتاقی که در شرق حیاط مسجد ساخته شده، قرار دارد و می‎توان آن را بدون آنکه به ساختمان آسیبی برسد بیرون آورد و مورد مطالعه قرار داد. مردم نیز با این گفته‎ ها موافقند و از سنگ‌نبشته‎ای که از منار تخریب‌شده باقی مانده و مخدوش و ناخواناست و به‌علت‎ اهمال کارگران در بازسازی مسجدِ ازمیان‌رفته، سخن می‎گویند.

دربارهٔ این مسجد نقل قولهای دیگری نیز وجود دارد. از آن میان؛ گفته می‎شود که یکی از امامان جماعت (شیخ علی ملائکه) معتقد بوده که در میان دو منار قبری متبرک وجود دارد. باز گفته می‎شود که عصر‎های پنج‎شنبه زنی از سادات بر روی قبر پارچه سبزی می‎گسترده و شمعی روشن می‎نهاده و دعا می‎خوانده است. همچنین به حضور جمع دراویش در کنار منار و اجرای آیینهای ویژه -که یاد‎آور آیین‎ مولویه در قونیه است- اشاره دارند.

یک بازرگان گمنام ونیزی، در وصف کاخ شاه اسماعیل صفوی در شهرستان خوی می‎نویسد: در جلوی دروازهٔ رو به باختر؛ سه برج کوچک دیده می‎شود که محیط هر یک ۸ یارد و بلندای آن ۱۵ تا ۱۶ یارد است. این برجها که از شاخ گوزن ساخته شده‎اند، در جهان بی‎مانندند و همگی شاخها و کله‎ ها تقریبا به یک شکل و اندازه و یک سن و سال هستند. گفته می‎شود که یکی از مناره ‎ها در حدود ۱۲۰ سال قبل خراب شده و اگر در سمت شمالی منار فعلی به فاصله دو متر و عرض و عمق دو متر خاکبرداری شود، می‎توان به آرامگاهی که از آنِ شمس تبریز است، دست یافت. شاید علت ویرانی مناره ها و کاخ شاه‎ اسماعیل وقوع زلزله و سیل و سایر عوامل طبیعی باشد.

دکتر محمد امین ریاحی؛ استاد دانشگاه، رئیس سابق بنیاد شاهنامه و مؤلف کتاب «تاریخ خوی» نخستین کسی است که با دلایل علمی و منطقی، هر گونه تردید در مورد آرامگاه «شمس تبریزی» در خوی را برطرف کرده ‎است. از دیگر افرادی که در این باره مطالبی گرد آورده ‎اند، می‎توان به عبدالرفیع حقیقت اشاره داشت.

نویسنده:هما ارژنگی

گروه تاریخ

قبلی «
بعدی »

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

مناسبت امروز

از دیروز