“آژنگ نیوز”:نشست «ماه رمضان: بازآفرینی معنوی و تأملی بر پیوندهای اجتماعی» روز سهشنبه ۲۸ بهمنماه ۱۴۰۴، از ساعت ۱۰ تا ۱۲، در تالار محدث کتابخانه ملی ایران برگزار شد. در این نشست، عباس قنبری، دکتری ادبیات عامه و استاد دانشگاه فرهنگیان تهران، به تبیین ابعاد فرهنگی، تاریخی و اجتماعی ماه رمضان پرداخت.
قنبری، در آغاز سخنان خود با اشاره به جایگاه فرهنگ در زندگی اجتماعی ایرانیان گفت: «وقتی از ماه رمضان سخن میگوییم، به ابعاد گوناگون حیات فرهنگی مردم اشاره داریم که در بافت اجتماعی و ذهنی آنان نهادینه شده است. رمضان، به سبب پیوند عمیق با زندگی مردم، چند وجهی است و برای مثال از یکسو دارای وجهی مردمشناسانه و از سوی دیگر واجد بُعدی مذهبی ـ فقهی است.»
وی با تأکید بر پیشینه روزهداری در ادیان پیش از اسلام تصریح کرد: «در همه ادیان، محدودیتهایی برای خودسازی معنوی وجود داشته است اما در اسلام، روزه با استدلالهای عقلی به پیروان عرضه شده و در عین حال با سهولت بیشتری همراه است.»
قنبری ادامه داد: «برای مسلمانان، ماه رمضان صرفاً مجموعهای از مناسک تشریفاتی نیست، بلکه نوعی تفکر، فرهنگ و سبک زندگی به شمار میآید که از گذشتههای دور در جامعه ایرانی جاری بوده است. برای نمونه، مطالعه سفرنامههای عصر قاجار نشان میدهد که در آن دوران نیز با فرارسیدن رمضان، غذاخوریها تعطیل میشد و شهر رنگوبوی این ماه را به خود میگرفت.»
وی با اشاره به ریشه مفهومی واژه رمضان افزود: «رمضان از “رمضه” به معنای خشکاندن یا سوزاندن گرفته شده و دلالت بر زدودن گناهان دارد. برای عموم مردم، روزه کنشی مذهبی، اخلاقی و اجتماعی در مسیر خودسازی و دوری از گناه است و صرفاً به نخوردن و نیاشامیدن محدود نمیشود.»
این پژوهشگر فرهنگ عامه در ادامه رمضان را «نوروز معنوی» توصیف کرد و گفت: «در فرهنگ ایرانی، رمضان نوعی نوروز معنوی است که جلوهای دینی مییابد و با روح و زندگی مردم پیوندی عمیق دارد. همانگونه که نوروز جشنی ملی برای ایرانیان است، رمضان نیز برای همه مسلمانان اهمیت بنیادین دارد و میتوان آن را عاملی برای پیوند ایرانیان با دیگر مسلمانان جهان و نوعی کنش تقریب مذاهب دانست.»
قنبری همچنین به نقش زنان در آیینهای رمضان اشاره کرد و گفت: «زنان در شکلگیری سنتهای معنوی این ماه نقشی اساسی دارند. آنان معلمان میراث فرهنگی خانوادهاند و همانگونه که بسیاری از قصهها و افسانهها را حفظ کردهاند، پاسداری از فرهنگ معنوی رمضان نیز بر عهده آنان بوده است.»
وی با توصیف رمضان بهعنوان موهبتی الهی افزود: «در این ماه، همه کنشهای انسانی معنایی تازه مییابد و نوعی آرامش و طمأنینه در جامعه شکل میگیرد. آیینهایی چون نذری دادن، عبادت جمعی و دیگر رفتارهای اجتماعی، کارکردی وحدتبخش دارند و شمال و جنوب ایران را به هم پیوند میدهند.»
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: «ماه رمضان همچون دانشنامهای از تجلیات فرهنگ مردمی است که در آن، پیوند سنتهای بومی با میراث ایرانی ـ اسلامی معنا مییابد؛ ازاینرو باید این آیین معنوی را بهمثابه میراثی فرهنگی بیش از پیش ارج نهاد.»
گروه گزارش