“آژنگ نیوز”:نشست پژوهشی «روزنامهنگاران پیشگام قزوین» به همت مدیریت اسناد و کتابخانه ملی استان قزوین در سالن اجتماعات حمدالله مستوفی این مرکز در روز یکشنبه ۱۹ بهمن ماه برگزار شد و مهدی نورمحمدی، نویسنده و پژوهشگر تاریخ قزوین، به بازخوانی سیر شکلگیری و تحول مطبوعات این شهر پرداخت.
نورمحمدی در ابتدا با تبیین چارچوب بحث گفت: «تاریخ مطبوعات قزوین بسیار گسترده و پیچیده است و پرداخت جامع به آن حتی در چند نشست نیز ممکن نیست، اما میتوان با تکیه بر منابع معتبر، مسیر کلی این تاریخ و نقاط مغفول آن را روشنتر کرد.»
او با اشاره به منابع اصلی پژوهش افزود: «نخستین منبع قابل اتکا در تاریخ مطبوعات ایران، کتاب چهارجلدی تاریخ جراید و مجلات ایران تألیف محمد صدرهاشمی است و پس از آن آثاری مانند مینودر و سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین قرار میگیرند که هرچند مختصرند، اما برای شروع مطالعات ضروریاند.»
این پژوهشگر با تأکید بر نقطه آغاز روزنامهنگاری قزوین تصریح کرد: «نخستین جرقه جدی انتشار مطبوعات در قزوین همزمان با انقلاب مشروطه شکل گرفت و اگر این انقلاب رخ نمیداد، بسیاری از نشریات اولیه این شهر اساساً منتشر نمیشدند.»
نورمحمدی نخستین روزنامه قزوین را چنین معرفی کرد: «قدیمیترین نشریه شناختهشده قزوین روزنامه هدایت است که چند ماه پیش از به توپ بستن مجلس منتشر شد و در عمل، ارگان مشروطهخواهان قزوین به شمار میرفت.»
وی درباره اهمیت اسنادی این نشریه گفت: «بررسی نسخههای باقیمانده از هدایت که برخی از آنها در مجموعههای خارج از کشور نگهداری میشوند، اطلاعات دقیقی درباره ساختار، شیوه انتشار و جایگاه سیاسی این روزنامه در اختیار ما قرار میدهد.»
این پژوهشگر در ادامه به دومین نشریه قزوین پرداخت و اظهار کرد: «روزنامه یادگار انقلاب پس از فتح قزوین توسط مشروطهخواهان منتشر شد و تصویری روشن از فضای سیاسی و اجتماعی پرالتهاب شهر در سالهای مشروطه ارائه میدهد.»
نورمحمدی با اشاره به مرحله بعدی تحول مطبوعات قزوین گفت: «روزنامه رعد به مدیریت سید علی مجابی از مهمترین نشریات قزوین و حتی ایران است و نقش تعیینکنندهای در آگاهیبخشی سیاسی و اجتماعی شهر ایفا کرد.»
او سپس به نقش اجتماعی مطبوعات اشاره کرد و افزود: «برخی نشریات قزوین، از جمله روزنامه نصیحت، فراتر از اطلاعرسانی عمل کردند و به تریبونی برای بازتاب مطالبات اجتماعی، بهویژه مطالبات دهقانان و اقشار فرودست، تبدیل شدند.»
نورمحمدی درباره ویژگی محتوایی این نشریه تصریح کرد: «نصیحت بهدلیل لحن صریح و انتقادی، مخاطبان بیشتری نسبت به بسیاری از نشریات محلی پیدا کرد و دامنه انتشار آن از قزوین فراتر رفت.»
وی ادامه داد: «این روزنامه گاه به ترجمه و انتشار مباحثی درباره اندیشههای اقتصادی جدید، از جمله سوسیالیسم، میپرداخت که در فضای فکری آن دوره طرفداران قابل توجهی داشت.»
این پژوهشگر درباره پیامدهای این رویکرد گفت: «همین نگاه انتقادی، در کنار نقد ساختارهای محلی و نفوذ قدرتهای خارجی، باعث شد روزنامه نصیحت با فشارها و مخالفتهای جدی روبهرو شود و در نهایت توقیف شود.»
نورمحمدی با اشاره به بستر فرهنگی آن دوره اظهار کرد: «جریانهای فکری نوگرا، فارغ از داوریهای ارزشی، در شکلگیری نهادهایی مانند کتابخانه، قرائتخانه و فعالیتهای فرهنگی در قزوین نقش داشتند و انجمن پرورش یکی از نمونههای شاخص این جریانها بود.»
وی در جمعبندی سخنان خود گفت: «تاریخ روزنامهنگاری قزوین بخشی جداییناپذیر از تاریخ مطبوعات ایران است و بازخوانی آن بدون رجوع به اسناد و نشریات محلی ممکن نیست.»
نورمحمدی در پایان تأکید کرد: «قزوین، زادگاه چهرههایی چون دهخدا و اشرفالدین قزوینی، سهمی کمنظیر در شکلگیری و گسترش مطبوعات ایران داشته و بازخوانی این میراث، پاسداشت تاریخ فکری و فرهنگی ایران معاصر است.»
گروه خبر