“آژنگ نیوز”:حمام کشوریه (سلیمانیه) در دل محله تاریخی عودلاجان، نهتنها نخستین حمام نمره پایتخت، بلکه تنها حمام تاریخی اختصاصی اقلیتهای دینی (کلیمیان) در تهران به شمار میرود.در واقع محله تاریخی عودلاجان در هسته مرکزی تهران پیشگاه، از کانونهای مهم تنوع قومی و مذهبی بود. به همین جهت بهترین محله برای ساخت تنها حمام اختصاصی اقلیتهای دینی (کلیمیان) در پایتخت بود.
این حمام در محله «کشوریه» (بخش یهودینشین عودلاجان)در سال ۱۳۲۶ خورشیدی توسط «سلیمان سَنَه» احداث شد؛ او به یاد همسرش «کشور»، بخش زنانه را «کشوریه» و بخش مردانه را «سلیمانیه» نامگذاری کرد.
با گذشت زمان و کوچ تدریجی یهودیان تهران از محلات مرکزی به شمال شهر (مثل قصر داوود)، این حمام متروک شد اما به دلیل اهمیت معماری و تاریخی، در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید و شماره یک پایتخت را به خود اختصاص داد.
این حمام مستقیماً برای شبکهای از کارگران کلیمی (میماندار، دلاک، توشهچی و متولی) فرصت شغلی ایجاد میکرد. در جامعه اقلیت که دسترسی به مشاغل دولتی نداشت، چرخیدن چرخ اقتصادی درونگروهی حیاتی بود.اطراف حمام کشوریه، کانون تمرکز کسبههای اختصاصی کلیمیان (مانند قصابی مذهبی، خیاطی، و زرگری) قرار گرفت. حمام مثل آهنربا برای مشتریان این اصناف عمل میکرد.در سنت یهودی، مفهوم «تزداکا» (صدقه و نیکوکاری) بسیار پررنگ است. بخشی از درآمد این حمام صرف کمک به فقرای محله یا نگهداری نهادهای مذهبی (کنیساها) میشد.با وجود پرهیز مذهبی، وابستگی اقتصادی وجود داشت. مسلمانان تأمینکنندگان برخی موا د اولیه (هیزم، ملات، آجر) برای حمام بودند و یا اجارهبهایی از محلولهای اطراف حمام که در مالکیت مسلمانان بود به دست میآوردند. این همزیستی اقتصادی از تقابلهای مذهبی میکاست.
محله عودلاجان بافت متراکمی داشت و همهگیری بیماریها تهدیدی جدی بود. استفاده منظم از حمام، رعایت بهداشت فردی و شستن لباسها، باعث کاهش نرخ مرگومیر به ویژه در زنان زایمان و کودکان شد. دلاکهای این حمام نقشی دوگانه (درمانگری و شستشو) ایفا میکردند.
بنابراین حمام کشوریه (سلیمانیه) فراتر از یک بنای آبی و گرمایی، نمادی از تنوع مذهبی و اجتماعی است. ثبت این بنا به عنوان نخستین اثر نمرهدار تهران، نه فقط ارزش معماری آن را تثبیت میکند، بلکه تصدیقی است بر اینکه تاریخ تهران، تنها تاریخ مسجد و بازار نیست.
عکسها از امین فداکار
گروه گزارش