“آژنگ نیوز”:آیین گشایش اولین دستگاه اشعه مجهول(ایکس) در ایران درآسایشگاه شاه آباد شمیران(بیمارستان مسیح دانشوری امروزین)ساعت سه ظهر روز دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۲۲ خورشیدی با حضور آقایان اسفندیاری رئیس مجلس شورای ملی و آقای علاء وزیر دربار و آقای «بیات» وزیر دارائی و آقای اردلان وزیر بهداری و آقای «فیروزآبادی و جمع کثیری از آقایان پزشکان و کارمندان عالی رتبه وزارت بهداری و نمایندگان روزنامه ها انجام گردید.
نخست آقای اردلان وزیر بهداری از حضور مدعوین تشکر نموده و سپس آقای دکتر احمد دانشوری رئیس بخش رادیولوژی گزارش زیر را باطلاع حضار رسانیدند :
گزارش آقای دکتر دانشوری آقایان محترم:”اجازه میخواهم که شمه ای از تاریخ آسایشگاه شاه آباد تهران را بطور ایجازو اختصار بعرض برسانم:آسایشگاه شاه آباد در سال ۱۳۱۵ با اهتمام و مساعی جمیله آقای دکتر مسیح دانشوری متخصص در امر رادیولوژی تاسیس و در تاریخ ۲۵ ٫ ۵ ٫ ۱۳۱۶ با پنجاه و هشت تختواب افتتاح گردید.
البته تعداد پنجاه و هشت تخت خواب برای عموم مسلولین کشور که عده آنها از چندین هزار نفر تجاوز میکند کافی نبوده ولی برای شروع بکار و فتوای (وجودناقص به از عدم صرف است) بی اندازه لازم و بمورد بوده است . در بین نواقصی که در آسایشگاه مشاهده میشد از همه مهمتر عدم یک دستگاه رادیو لژی بوده است زیرا در هیچ نقطه از نقاط دنیا ساناتوریم بدون ریون ایکس و وجود ندارد .در سال ۱۳۱۸ هنگامیکه آقای رئیس بهداری شرکت نفت انگلیس و ایران به آسایشگاه شاه آباد آمدند از ایشان تقاضا شد که بجای کمک مالی که همه ساله از طرف شرکت نامبرده باداره کل بهداری مینموده است یکدستگاه رادیو لژی از طرف شرکت خریداری و به آسایشگاه اهداء نمایند.
این تقاضا مورد قبول و پس از چندی اسباب رادیولوژی ازلندن واردو به سرحد ایران میرسد. اینک دستگاه رادیولژی پس از تعمیرات لازمه در آسایشگاه نصب شده است.آسایشگاه شاه آباد فعلا دارای ١۶٠ تختخواب و دو عمارت میباشد. یکی از این عمارت همان طوریکه ملاحظه خواهتد فرمود از قصور قدیمی و با آنکه ، بمنظور آسایشگاه ساخته نشده نسبتاً برای این امر مناسب است و دیگری عمارت نا تمامی است که در سه سال قبل ساختمان آن شروع شده است ولازم است متذکر گردد که جای مناسب تری هم برای ساختمان دیگری در آسایشگاه وجود دارد. بدیهی است تعداد ١۶٠ تختخواب فعلی تکافوی بستری نمودن عموم بیماران مسلول این کشور را نمی نماید لذا با در نظر گرفتن وضعیت فعلی و بنیه ضعیف مالی کشور و برای اینکه عده بیشتری از مسلولین بتوانند از آسایشگاه استفاده نموده و تحت درمان قرار گیرند یک درمانگاه در تهران بدستور وزارت بهداری ایجاد گردیده تا بیماران پس از چند ماه توقف در آسایشگاه و بهبودی لازم به شهر رفته هم بکار خویش مشغول شوند و هم در درمانگاه مزبور هفته ای یک مرتبه » پتو مو تراکس » شده بمعالجه خویش ادامه بدهند و چون از نقطه نظر فنی بستری کردن عده از مسلولین که تحمل ارتفاغ زیاد راندارند در آسایگاه صلاح نیست لذا آقای دکتر دانشوری از آقای فیروز آبادی که همواره در امور خیریه و عام المنفعه سرمشق و پیش قدم بوده اند تقاضا نمودند که آسایگاهی در شهر ری بخرج خودشان و عده از خیرخواهان برپا نمایند.
این آسایشگاه که گنجایش بستری نمودن یکصد نفر بیمار را خواهد داشت بدون کمک و مساعدت اولیاء امور، اداره آن خالی از اشکال نبود .به همین جهت خوابگاه قصر فرح اباد برای مسلولینی که تحمل ارتفاع زیاد راندارند تخصیص داده شد.
موضوع مهمی که در اینجا ذکر آن بمورد است مسئله بنگاه حمایت مسلولین است بود که طرح آن در ۲۵ سال قبل توسط دکتر امیر اعلم ریخته شده وسپس تحت سر پر ستی بنگاه شیر و خورشید سرخ تأسیس شد. که امید میرفت که از راه جمع آوری اعانات کمک مؤثرى به خانوادهای مسوولین بی بضاعت شده و مبارزه جدی و عملی بر علیه این بیماری مهلک آغاز شود.در پایان از شرکت نفت انگلیس و ایران نسبت باهداء دستگاه رادیو لژی فوق العاده سپاسگذاری مینماید.”
پس از پایان گزارش ،آقای دکتر دانشوری یکی از مسلولین را در پشت دستگاه اشعه مجهول مورد آزمایش قرار دادند و چگونگی ملاحظه قسمت های داخلی بدن بیمار را به حضار نشان داده و طرز استفاده از این دستگاه مؤثر را در معالجه بیماران ریوی تشریح نمودند .سپس آقایان مدعوین بقسمت های دیگر آسایشگاه رهسپار شده و آقای دکتردانشوری در هر قسمت توضیحات لازم رابرای مدعوین میدادند .
در پایان آقای رئیس مجلس و آقای وزیر دارایی و آقای فیرآبادی و آقای دکتر امیر اعلم و نماینده شرکت نفت ایران و انگلیس دفتر یاد بود آسایشگاه را امضانموده و در حدود ساعت ۵ بعد از ظهرمدعوین تهران مراجعت نمودند .جای تردید نیست که اصول یکی ازبیماریهای خانمانسوز در بلای عظیمی در این کشور میباشد؛ بیماری سل بودو ملاحظه میشد که عده مبتلایان روبه فزونی گذاشته
وآتیه توده را به سختی تهدید میکرد. به همین جهت برای مبارزه اقدامات جدی لازم بود از جمله تشکیل « ساناتوریوم »(آسایشگاه ) و « بروانتوریوم » و بنگاه حمایت مسلولین . در همین ارتباط اقداماتی که در کشور ها برای مبارزه با این بیماری بعمل آمده بود به شرح زیر باید مورد توجه قرار میگرفت:
۱ – ساناتوریوم : در ۲۵ سال قبل برای اولین مرتبه امیر اعلم استاد دانشکده پزشکی فکر ایجاد بنگاههای ضد سل را القاء و لزوم تشکیلاتی را بدینمنظور متذکر گردیدند ولی بواسطه عدم توجه و بی علاقگی اولیای امور کسی به انجام آن موفق نشد . سالها گذشت و بالاخره در تابستان سال ١۳١۶ پس ازیک رشته مذکرات طولانی این آرزوی ملی انجام گرفت وتحت نظر آقای مسیح دانشوری آسایشگاه شاه آباد شمیران تأسیس گردید ولی در آنموقع فقط دارای ۵۰ تخت خواب بود واز تاریخ ٢٩ مهر ۱۳۱۶ هم در خواست دستگاه پرتو بینی توسط شرکت نفت انگلیس و ایران در مقابل کمک سالیانه بهداری تعقیب و در۱۸ اسفند ماه سال ۱۳۲۱ خورشیدی به آسایشگاه تحویل و ازفروردین سال ۱۳۲۲ به نصب و تکمیل نواقص آن اقدام شد و بالاخره در تاریخ یکشنبه ۲۴ شهریور ماه سال ۱۳۲۲ خورشیدی آئین گشایش آن بعمل آمد.
پس از افتتاح در گزارشی اعلام شد که :آسایشگاه مزبور دارای ۹۴ بیمارمرد و۶۶ نفر زن میباشد . ولی موقعی که هواسرد شود و بیماران مجبور رفتن دراطاق بشوند. متاسفانه باید گفت این بنگاه جای پذیرایی از ان عده را ندارد . قسمت زنانه که از ساختمان سلطنتی سابق است تقریباگنجایش ۵٠ تخت خواب دارد ؛ ولی قسمت مردانه با آنکه چندین سال است که شروع به ساختمان آن شده معذلک بواسطه عدم توجه اولیای بهداری هنوز نا تمام است و با رسیدن فصل زمستان بخش مردانه تقریبا بکلی تعطیل میگردد، زیرا چند طاقی که در قسمت تحتانی ساختمان سال قبل برای سکنای چند نفر از بیماران تعیین بود و آنها خروج از آسایشگاه و مردن را بر زندگانی بودن در آن چند اطاق تاریک و مرطوب که هر آن بواسطه بارند گیهای پیاپی محلی سبب فرو ریختن قسمتی از سقف برسرشان میشد ترجیح میدادند؛ ولی بدبختانه یا خوشبختانه باید گفت که آن چند اطاق هم بواسطه نداشتن سقف صحیح و پوشش کامل رفته رفته خراب و یکی یکی از حیز انتفاع افتاده است. فعلا اولیای امور و عده داده اند که همت نموده و نگذارند قسمت مردانه آسایشگاه که در واقع قسمت عمده آن است بسته شود و پیش از زمستان اقدام تکمیل ساختمان آن نمایند.
مطلب دیگری که لازم است در این جا تذکر داده شود ، موضوع لزوم تمدید آسایشگاه است. در کشورهای اروپایی از قسمتهای مرتفع جبال گرفته تالب دریا بارتفاع هر ۵٠٠ متر آسایشگاهی درجای مناسبی ساخته اند بطوریکه در هر ارتفاع نسبت بدرجات مختلف بیماری عده ای بیمار در هر یک از آنها بستری است. متاسفانه باید گفت که آسایشگاه ما منحصر بفرد بوده و البته مناسب حال تمام بیماران است.
از اینجهت همیشه یک عده بیمار از آسایشگاه در بیمارستان فیروز آبادی بستری بوده اند و از چند سال پیش آقای فیروز آبادی همت نموده و باغی را برای تشکیل آسایشگاه کم ارتفاع دیگری در شهر ری خریداری کرده اند و آقای دکتر صحت هم ۶٠٠٠٠٠ ریال برای آن بودجه گذرانده اند ولی بدبختانه بواسطه مخالفت عده ای این آرزو عملی نشد و آقای فیروز آبادی هم صرف نظر کردند.
گروه تاریخ