“آژنگ نیوز”:مانسا موسی، پادشاه آفریقا، حتی از جف بزوس هم ثروتمندتر بوده است ؟در اروپا، دهه ۱۳۰۰ میلادی دوران تاریکی بود – دورهای از انزوای مذهبی و خرافات که با ورود مرگ سیاه، شیوع طاعون خیارکی که حدود ۵۰ میلیون نفر را تنها در این قاره کشت، بدتر هم شد. در همین حال، هزاران مایل دورتر در جنوب صحرای آفریقا، امپراتوری مالی در حال تجربه شکوفایی قرون وسطایی فرهنگ و دانش بود که با ثروتی غیرقابل تصور تغذیه میشد.
در مرکز همه اینها، پادشاهی از غرب آفریقا به نام مانسا موسی قرار داشت که بر یک امپراتوری وسیع مسلمان به وسعت ۲۰۰۰ مایل (۳۲۱۹ کیلومتر) از اقیانوس اطلس تا نیجر امروزی سلطنت میکرد. اما مهمتر از اندازه امپراتوری مانسا موسی، غنای منابع طبیعی او بود – دو میدان طلای بسیار حاصلخیز که به تولید خالصترین و مطلوبترین طلای جهان مشهور بودند. اگر داستانهایی که درباره مانسا موسی گفته میشود درست باشد – اینکه او و دربارش با طلای خالص آراسته شده بودند و اینکه او آنقدر طلا در سفر حج به مکه خرج کرد که قیمت طلا را برای دههها کاهش داد – پس او ممکن است ثروتمندترین مردی بوده باشد که تا به حال زندگی کرده است. وبسایت Celebrity Net Worth میگوید که دارایی او به دلار امروز ۴۰۰ میلیارد دلار بوده است، که مانسا موسی را تقریباً چهار برابر ثروتمندتر از جف بزوس میکند.
پادشاه طلا مانسا موسی به مکه میرود
مانسا موسی، مسلمانی معتقد، میخواست حج، زیارت سالانه مکه، مقدسترین شهر اسلام، را به پایان برساند. بنابراین، در سال ۱۳۲۴، پادشاه مالی با کاروانی افسانهای به سمت عربستان سعودی امروزی حرکت کرد. به گفته العمری، محقق اسلامی که یک دهه پس از حج معروف متولد شد، کاروان مانسا موسی به ۶۰۰۰۰ نفر افزایش یافت، از جمله ۱۲۰۰۰ برده و تعداد بیشماری از مقامات دربار، سربازان و شاعران آوازخوان به نام گریوت. در مورد پول سفر، العمری گفت که مانسا موسی برای این سفر «صد بار طلا» آورده بود. اگر یک بار معادل ۱۰۰ پوند (۴۵ کیلوگرم) طلا باشد، همانطور که برخی تخمین میزنند، این مقدار زیادی شمش طلا است.
سفر به مکه و برگشت یک سال کامل طول کشید و توقفهای طولانی در قاهره داشت. به گفته العمری، مانسا موسی در پایتخت مصر ولخرجیهای زیادی کرد و طلا را مثل آبنبات به مردم میداد. العمری نوشت: «این مرد قاهره را غرق در خیرات خود کرد. او هیچ امیر درباری… هیچ صاحب منصب سلطنتی را بدون هدیهای از طلا رها نکرد. قاهرهایها از خرید و فروش و دادن و گرفتن طلا از او و اطرافیانش سودهای بیحسابی بردند. آنها طلا را مبادله میکردند تا اینکه ارزش آن را در مصر کاهش دادند و باعث سقوط قیمت آن شدند.» درست است. نرخ ارز طلا در سراسر خاورمیانه به دلیل عادات خرید و رشوههای درباری یک مرد واحد کاهش یافت. و طبق برخی منابع، قیمت طلا به مدت یک دهه پایین ماند.
نمک بالاتر از طلا
مانسا موسی به طرز دیوانهواری ثروتمند بود زیرا در صدر پویاترین شبکه تجاری جهان قرون وسطی قرار داشت. عطش برای طلای غرب آفریقا آنقدر زیاد بود که تاجران حاضر بودند برای دستیابی به آن از صحرای بزرگ عبور کنند. برزوک میگوید: «آن سفر با کاروان شتر سه تا چهار ماه طول کشید و بین هر توقف، ده روز یا بیشتر طول میکشید. سفری واقعاً طاقتفرسا و دشوار بود و ریسک قابل توجهی داشت.» اما این ریسک ارزش پاداشش را داشت. طلای غرب آفریقا به معنای واقعی کلمه «استاندارد طلا» بود و پادشاهیهای سراسر جهان میخواستند پول طلای خود را با خالصترین ماده ضرب کنند. به طرز شگفتآوری، کالایی که در مالیِ مملو از طلا، بیشترین ارزش را داشت، نمک بود. حتی در آنجا به عنوان ارز استفاده میشد. بنابراین، کاروانها در طول مسیر امپراتوری مانسا موسی توقف میکردند و منسوجات و ادویههای خود را با تختههای بزرگ نمک صحرا مبادله میکردند.
ابن بطوطه، نویسنده عرب قرون وسطایی، ادعا کرد که پایگاه مرزی تقاظا در صحرا چنان سرشار از نمک صحرا بود که ساختمانهای آن از نمک خالص سنگ ساخته شده بود. برخی منابع میگویند که پس از ورود به مالی، تختههای سنگین نمک را میتوان با وزن آنها به طلا معامله کرد. برزوک میگوید که تجارت پرسود نمک-طلا، شبکه تجاری بسیار بزرگتری را در صحرای آفریقا با «انترپوتها» – مراکز تجاری واسطه – در شهرهایی مانند سجیلماسا در مراکش، نیامی در نیجر و تادماکا در مالی پشتیبانی میکرد. برزوک میگوید: «به دنبال این تجارت طلا و نمک، همه این کالاهای مختلف به وجود آمدند: مهرههای شیشهای، ظروف شیشهای، کتابها، منسوجات، ادویهها، بردگان.
این یک اقتصاد بسیار پیچیده است که از این تجارت ضروری طلا در برابر نمک توسعه یافته است.» تاریخ نادیده گرفته شده آفریقا برزوک میگوید که شخصیتی برجسته مانند مانسا موسی، نقش مرکزی و تأثیرگذار آفریقای جنوب صحرای آفریقا را در تجارت جهانی قرون وسطی برجسته میکند، داستانی که اغلب تحت الشعاع آنچه پس از آن رخ داد، قرار میگیرد: قرنها تجارت برده در آن سوی اقیانوس اطلس و استعمار اروپایی.
قبل و بعد از سلطنت مانسا موسی، امپراتوری مالی نه تنها ثروتمند بود، بلکه پایتخت آموزش اسلامی نیز بود. شهر افسانهای تیمبوکتو در مالی، محل یکی از بزرگترین کتابخانههای علوم اسلامی در قرون وسطی بود. برزاک میگوید: «ما میخواهیم نحوه آموزش تاریخ آفریقا را تغییر شکل دهیم و آن را با عاملیت واقعی و اهمیت واقعی که شایسته آن است، دوباره احیا کنیم.» نمایشگاه او با عنوان «کاروانهای طلا» قرار است در سال ۲۰۲۰ در موزه ملی هنر آفریقایی اسمیتسونیان در تاریخی که متعاقباً اعلام خواهد شد، افتتاح شود.
گروه گزارش