“آژنگ نیوز”:یکی از انواع سرقت که در تهران سال ۱۳۲۱ خورشیدی و گرفتاری کشور در وضعیت جنگ دوم جهانی؛رواج پیدا کرده بود جیب بری بود. جیب بری از سرقتهای حرفه ای و تخصصی بود که احتیاج به تمرین داشت و بر خلاف دزدی های دیگر که گاهی بآسانی برای هر کس که به مال بی محافظی دست بیاید، ممکن می شد،اقدام به این کار جز با زبردستی و مهارت امکان نداشت و افراد عادی نمی توانستند ازعهده آن بر آیند .
یکی از خصوصیات جیب بری این بود که جیب برها چون کارشان بیشتر در اجتماعات صورت می گرفت،باید خود راه همرنگ جماعت سازد.از این رو یکنفر جیب بر گاهی در لباس کارگران و کسبه وزمانی درلباس اشخاص اداری و بالاخره گاهی به شکل محترم ترین اشخاص درآمده و خود را به بهترین لباس ها که کمترین سوء ظنی ایجاد نمی کرد می آرست.
به علاوه در میان این طبقه جیب برها خرد سال و سالمند وزن و سرباز و غیره دیده می شد.
مراکز جیب برها و طرز جیب بر
جیب برها بیشتر درمراکز پر جمعیت مانند ایستگاههای اتوبوس و راه آهن و شبهای جمعه در ایستگاههای شهرری و شمیران، همینطور در داخل اتو بوس ها ،دم باجه های بلیت فروشی سینما ها و تآتر ود شعبه های قماش وقند وشکر وهرجاکه کمترین ازدحامی باشد جیب برها که همیشه عده ای همدست با خود داشتند؛حاضر بوده و به آسانی به نحوی که تصور نمیشد ،جیب مردم را میزدند .غالب جیب برها کودکان خرد سال را تربیت کرده ،بالباس محصلی به جیب بری وادار می کردند.
این قبیل کودکان چون کمتر مورد سوء ظن قرار می گرفتند بیشتر برای بازکردن و ربودن کیف خانمها بکار برده میشدند و به محض اینکه کودکی عمل خود را انجام داد،بلا فاصله مال ربوده شده را بیکی از جیب برهای همدست خود که دورادور ناظر کار بود،داده و او هم در صورت لزوم دست بدست به سایر همدستان میرساند و اگر بچه در حین عمل دستگیر شد ، همدست ها به نام تماشا چی جلو آمده می گفتند آقا این بچه است. اینکارها را بلد نیست. سپس او را فرارداده پی کار خود میرفتند.
در میان جیب ها بیشتر از همه جیب عقب شلوار و بعد جیب بغل و جلیقه در خطر بود مخصوصاً در تابستان جیب های جلوی کت را هم میزدند .جیب بری ایستاده و نشسته وحتی در حین را رفتن هم ممکن بود انجام بگیرد و نیز یک عده از جیب برهای جسور روز روشن در میان خیابان ممکن بود بسته های اسکناس و یا کیف خانمها را که محتوی وجوه زیاد باشد آشکارا از دست آنهار بوده در ضمن فرار دست بدست در ببرند .
بسیاری از مردم که دچار جیب بر میشدند هنگام شکایت اظهاراتی خلاف واقع می کردند و در نتیجه علاوه بر اینکه به کشف قضیه کمک نمیشد ، مأمورین را نیز گمراه میساختند .
مثلا شخصی شکایت میکرد چهارهزار ریال روز پیش درصحن حضرت عبد العظیم از جیبم زده اند و حال آنکه سه روز پیش در ایستگاه تهران جیبش را زده بودند و سارق در حین عمل دستگیر شده بود. بعضی اشخاص دیگر بالحنی جدی و حق به جانب شکایت میکردند که فلان ساعت در فلان محل جیبش را بریده اند و پس از چندی معلوم میشد اشتباهاً پولش را در منزل و یا جای دیگری گذاشته است .
بدیهی است اگر شخصی بداند چه وقت و درکجا جیب بر با او تماس پیدا کرده ،همان وقت من او را میگیرد.این قبیل اظهارات ضد و نقیض مامورین را که آشنایی کامل به احوال جیب برها ومراکز آنها داشتند،گمراه کرده ودرصورتی که به این اظهارات ترتیب اثر میدادند عده ای بیگناه دستگیر و تعقیب شده سرانجام اگر روزی هم جیب بری گناهکار دستگیر میشد، خود را بی گناه معرفی میکردند.
مهارت و سرعت عمل جیب برها گاهی به قدری بود که شخص را دچار حیرت میساخت. مثلا در حین عبور از خیابان شخصی تنه ساده ای به فرد زده رد میشد پس از چندی می دید عینک و یا دستمال و یا قلم خودنویس اش را ربوده اند و بعضی دیگر هنگامیکه دست مسافرین دراتوبوس به گیره های اتوبوس بندبود؛ بند ساعت مچی آنها را گشوده بسرقت می بردند و یا آنکه ساعتشان را از جیب کوچک جلوی شلوار میزدند .با آنکه از طرف اداره آگاهی مامورین ناشناس مخصوصی در تمام نقاط پر جمعیت گذاشته شده و مراقبت اعمال جیب برها بودند معهذا هر کس به نوبه خود موظف بود که مواظب خود و دیگران بوده به محض کمتر بن سوء ظن نسبت به کسی او را به ما مورین تسلیم نماید.
نویسنده:علی اصغر امیرانی
گروه تاریخ