“آژنگ نیوز”:نشست علمی آسیبشناسی ترجمههای متون عربی تاریخ اسلام به زبان فارسی برگزار شد که گزارش این نشست تخصصی در پی می آید:
انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان قزوین با همکاری کارگروه دانشجویی انجمن ایرانی تاریخ مرکز استان کرمانشاه، گروه های تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) و دانشگاه رازی، گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) و انجمن علمی آموزش تاریخ مرکز آموزش عالی شهید مدرس قاین در تاریخ 6 دی 1404 – ساعت 30/20 الی 22 به صورت مجازی، نشست علمی با عنوان: «آسیب شناسی ترجمه های متون عربی تاریخ اسلام به زبان فارسی» را با سخنرانی؛ دکتر علیرضا حسینی عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات عرب و رئیس مرکز آموزش زبان فارسی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) و دکتر سجاد دادفر عضو هیئت علمی گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی با حضور شرکت کنندگانی از ترکیه و کشورهای عربی برگزار کرد. مدیر جلسه هم خانم پریان پیری دانشجوی گروه علوم تاریخی دانشگاه رازی بود که در ابتدا پس از معرفی سخنرانان مقدمه ای راجع به موضوع نشست و نهضت ترجمه بیان نمودند.
سپس دکتر علیرضا حسینی به سخنرانی پرداختند. ایشان ترجمه را پلی میان ملت ها دانستند که باعث نزدیکی بین مردم می شود. وی در ادامه داشتن دانش در این حوزه را ضروری دانستند که یک مترجم باید علاوه بر تبحر در زبان عربی، در علم تاریخ هم تخصص داشته باشد تا بتواند ترجمه درستی انجام دهد، به ویژه در خصوص آیات، روایات و حتی ضرب المثل ها و نیز اسامی مکان های مختلف دقت کند تا معنا را درست و دقیق منتقل و طبق شرایط زمانی و مکانی عمل نماید و اطلاعات نادرستی را در اختیار مخاطبان خود قرار ندهد.
از طرفی، مترجم هم باید دوره مورد نظر تاریخ را بشناسد، ادبیات متن و سیر و تحول زبان را بفهمد و نسبت به آن وفادار باشد. از طرف دیگر، اگر مترجم نتواند واژه ای را به طور صحیح انتقال دهد باعث سوءتفاهم میشود و بدین ترتیب، مشکلاتی را به دنبال خواهد داشت. پس باید هر کلمه را بر اساس وقوع حادثه و اتفاق ترجمه کند.
ایشان در این زمینه مثال های متعددی را بیان کردند و به آسیب شناسی تعدادی از ترجمه ها پرداختند. همچنین مشکل حذف سلسله اسناد را آفت جدی دانستند که بعضی وقت ها مترجم جهت روان نمودن ترجمه و یا به سبب مسائل دینی و یا سیاسی به چنین اقدامی میپردازند که صحیح نیست.
دکتر حسینی تشکیل کارگروه در حوزه ترجمه را توصیه کردند که شخص مترجم اگر در زمینه تاریخ تخصص نداشته باشد باید از متخصص تاریخ اسلام و یک ادیب بهره ببرد تا کتاب به بهترین شکل ممکن و بدون ایراد ترجمه، ویرایش و چاپ گردد. و در نهایت، توضیحات اضافی را در پاورقی هم بنویسد تا خواننده به خوبی آگاه شود.
در ادامه دکتر سجاد دادفر صحبت نمودند. ایشان تاریخ اسلام و زبان و ادبیات عرب و نیز فرهنگ و تمدن ایران و اسلام را دارای پیوندی عمیق دانستند. همچنین به نهضت ترجمه در عصر ساسانی و دوران اسلامی اشاره کردند که همین امر بیانگر اهمیت ترجمه در ایران باستان و نیز دوره اسلامی است. ایشان در این زمینه مطابق با متون تاریخی مثال های مختلفی زدند.
از سویی، وی مترجمان را زبان تمدن دانستند که باید به شکل تخصصی عمل نمایند و به صورت سطحی نسبت به ترجمه متون اقدام نکنند. مثلاً، در خصوص استفاده از هوش مصنوعی باید بررسی های دقیقی انجام پذیرد و در کنار فرهنگ سازی، به درستی هم آموزش داده شود زیرا نحوه بهره گیری صحیح از آن مفید و لازم است اما نباید از خطاهای آشکار و یا پنهان عبور کنیم و باید دقت کافی صورت گیرد تا مشکلاتی ایجاد نشود. و نیز مترجم علاوه بر مهارت باید علاقه، ذهن آماده و پشتکار هم داشته باشد تا در کار خود موفق شود.
دکتر دادفر به این نکته اشاره کردند که از مشکلات ترجمه این است که مترجم هر چند در کار ترجمه مهارت داشته باشد اما باید از دانش تخصصی هم بهره ببرد و هنگام ترجمه از زبان عربی به فارسی اصطلاحات را درست ترجمه کند. و یا اگر مورخی قصد ترجمه متونی را نماید باید بر ساختار زبان عربی تسلط داشته باشد در غیر این صورت ترجمه وی علمی نیست.
ایشان در ادامه بعضی از مترجمان را امانتدار ندانستند که چگونه باعث تغییر محتوای متن اصلی میشوند و متأسفانه آسیب های جدی را به متن وارد میکنند. بنابراین باید میان مورخان، ادیبان و مترجمان پیوندی شکل گیرد تا آثار علمی منتشر گردند.
در خاتمه، دکتر دادفر پس از ارائه پیشنهاد در خصوص بهبود ترجمه، این علم را مهم و اساسی دانستند که در رشد و گسترش دانش ضروری است. البته باید میان گروه های تاریخ و زبان و ادبیات عرب دانشگاه ها ارتباط قوی برقرار شود تا بدین طریق، مشکلات ترجمه متون تاریخ اسلام از عربی به فارسی به حداقل برسد.
در پایان پس از جمع بندی نشست توسط خانم پیری، استادان به سؤالات مطرح شده پاسخ دادند.
گزارش: معصومه نظری
گروه گزارش