“آژنگ نیوز”:گزیدههای کنستانتین نامی مرسوم است که به دایرهالمعارف کاخ بیزانس در اواسط قرن دهم میلادی نسبت داده شده است که به سفارش امپراتور محقق کنستانتین هفتم «پورفیروژنیتوس» (حکومت ۹۴۵-۹۵۹) تهیه شده است. این اثر در ۵۳ موضوع موضوعی تنظیم شده و از مطالب تاریخی ۲۳ مورخ یونانی از دوره کلاسیک تا قرن نهم گردآوری شده است. همانطور که عنوان لاتین Excerpta نشان میدهد، دایرهالمعارف مطالب را تغییر نداده و بازنویسی نکرده است، بلکه از روش گزیدهنویسی استفاده کرده است، یعنی یک متن انتخاب شده را از متن روایی اصلی خود خارج کرده و آن را مطابق با عنوان مورد نظر هر جلد در جای جدیدی قرار داده است. از آنجایی که جلدهای متون از فضیلت و رذیلت گرفته تا جانشینی پادشاهان را شامل میشد، این دایرهالمعارف منبع مهمی برای نخبگان حاکم بود تا در مورد مسائلی از اداره خاندان امپراتوری گرفته تا حکومت خود امپراتوری مشورت کنند. علاوه بر این، از آنجا که شامل متون ۲۳ مورخ یونانی بود، تنها راه بقای این آثار در طول اعصار نیز بود و بنابراین گزیدههای کنستانتینیانا برای مطالعه تاریخ باستان، به ویژه روم جمهوری و امپراتوری، نیز مهم بود.
تاریخگذاری و تألیف گزیدهها معمولاً به دهه ۹۴۰ میلادی برمیگشتند، اما در واقع پس از مرگ کنستانتین در سال ۹۵۹ تا دهه ۹۸۰ میلادی ادامه یافتند. در حالی که خود پروژه به کنستانتین هفتم تقدیم شده بود و او در بیشتر پروژههای ادبی دربار بیزانس در اواسط قرن دهم حضوری فراگیر داشت، مقیاس و دامنه وسیع گزیدهها (۵۳ موضوع و ۲۳ اثر مورخ) نشان میداد که این پروژه یک کار انفرادی نبوده، بلکه حاصل کار تیمی از ادبای درباری است که در ادبیات کلاسیک تبحر داشتند و کاتبان آموزش دیده در نسخهبرداری از متون بودند.
پس از تکمیل نسخه پیشنویس، دربار بیزانس اقدام به تولید نسخهای لوکس کرد. یکی از چهرههای کلیدی این پروژه، باسیل لکاپنوس بود.
باسیل وفادارانه به عنوان پاراکویمومننوس (پیشکار) در کنار کنستانتین خدمت کرد. باسیل به عنوان یکی از اعضای برجسته حلقه داخلی کنستانتین، چهرهای مهم در سیاستهای دربار و لشکرکشیهای نظامی آن دوران بود. باسیل توانست پس از مرگ کنسانتین در دوران سلطنت نیکهفوروس دوم و جان اول تزیمیسکس، ثروت سیاسی خود را حفظ کند، زیرا دو امپراتور اخیر برای حفظ جایگاه خود به شدت به مهارتهای اداری و حمایت سیاسی او متکی بودند. به این ترتیب، حضور سیاسی مستمر و برجسته او در دربار پس از مرگ کنستانتین احتمالاً منابع کافی (پول و نیروی انسانی) را برای حمایت از تدوین پروژههای کنستانتین برای او فراهم میکرد و حتی میتوانست برخی از آنها را برای اوقات فراغت خود سفارش دهد.
اگرچه ما هیچ یک از گردآورندگان اکسپرپتا را به جز باسیل نمیشناسیم، اما در دو نسخه خطی اکسپرپتا که به قرن شانزدهم میلادی مربوط میشوند، از فردی به نام تئودوسیوس جوان نام برده شده است. این دو نسخه خطی، یکی در کمبریج انگلستان و دیگری در بروکسل، او را به عنوان فردی که متن را «گردآوری» کرده است، معرفی میکنند
محتوا پروژه گزیدههای کنستانتین طیف گستردهای از منابع را برای گردآوری خود، از دوره کلاسیک یونان تا اواسط قرن نهم، بررسی کرد. برخی از مهمترین مورخان و آثار ذکر شده عبارتند از: هرودوت، توسیدید، گزنفون (آنابازیس و کوروش)، پولیبیوس، فلاویوس جوزفوس، آریان نیکومدیا، آپیان اسکندریه، پروکوپیوس (جنگ و سازندگی)، آگاثیاس میرینا، مناندر محافظ و جورج راهب. نیمتنه گزنفون نیمتنه گزنفون کارول راداتو (CC BY-NC-SA) آثار این مورخان به موضوعات زیر تقسیم شده است
. تنها پنج جلد به طور کامل باقی ماندهاند و عبارتند از: درباره فضایل و رذایل (Excerpta de Virtutibus et Vitiis) درباره اظهارات عرفانی (Excerpta de Sententiis) درباره سفارتخانههای رومیها (Excerpta de Legationibus) درباره سفارتخانههای بیگانگان (Excerpta de Legationibus) درباره کمینها علیه پادشاهان (Excerpta de Insidiis). در حالی که بقیه عناوین یا در یادداشتهای تداخل پنج جلد باقی مانده یافت شدهاند یا در معرض گمانهزنیهای محققان مدرن قرار دارند، موضوعاتی مانند امور نظامی (درباره رهبری ارتش، درباره پیروزی، درباره شکست)، سیاست دولتی (درباره امور سیاسی، درباره مسائل کلیسای (آکها) و حتی جشنوارهها (دربارهی شاهکارهای شجاعت). نسخه خطی و انتقال دانشمندان مدرن این فرضیه را مطرح کردهاند که حداقل دو مجموعه از نسخههای خطی در طول فرآیند تدوین پروژه گزیدهها سفارش داده شدهاند. یک نسخه پیشنویس از متن که گردآورندگان و محققان مطالب را از روی آن کپی کرده و بر اساس موضوعات مختلف تنظیم مجدد کردهاند. در طول این فرآیند، هم اشتباهات نگارشی و هم جابجایی محتوا مجاز بوده و بعداً توسط یک ویراستار برجسته و با خودکار قرمز اصلاح شده است. پس از تکمیل نسخه پیشنویس، دادگاه اقدام به تولید یک نسخه لوکس کرد که دارای حروف بزرگ تذهیب شده و اغلب طلاکاری شده برای عنوان و همچنین فاصلهگذاری بهتر و ارجاع بین متنی برای متن اصلی با حروف مینیاتوری بصری و محتوای دقیق در زیر هر مدخل بود. نسخههایی از این دایرهالمعارف اکنون در میلان، بروکسل، کمبریج، مادرید، مونیخ، ناپل، واتیکان و پاریس یافت میشود
خوشبختانه، چندین نسخه از متن توسط آندریاس دارماریوس بین سالهای ۱۵۷۴ تا ۱۵۷۵ برای آنتونیو آگوستین، اسقف اعظم تاراگونا (۱۵۱۷-۱۵۸۶) تهیه شد. نسخههای دارماریوس اکنون در میلان، بروکسل، کمبریج، مادرید، مونیخ، ناپل، واتیکان و پاریس یافت میشوند.
نتیجهگیری:این کتاب یک محصول سیاسی معاصر و مخزن متون پس از آن پروژه گزیده، گواهی قدرتمند از میراث کلاسیک امپراتوری روم شرقی بود. ارزش پروژه گزیده دو چندان بود. از دیدگاه معاصر، این یک پیام سیاسی قدرتمند بود که خرد کنستانتین هفتم را گرامی میداشت و او را به عنوان یک حاکم خردمند و دانشمند در تاریخ روم تثبیت میکرد. به این ترتیب، مشروعیت کنستانتین هفتم و سلسله او را نیز تا حد زیادی تقویت میکرد. نظاممندسازی امپراتوری گذشته نه تنها راهی ساده برای خوانندهاش فراهم میکرد تا در بررسی پیچیده وقایع گذشته که توسط نویسندگان دیگر نوشته شده بود، راه خود را پیدا کند، بلکه (آنچه آنها در نظر میگرفتند) برتری حکومت روم و لطف الهی که منحصراً از آن برخوردار بود را نیز نشان میداد.
اهمیت پروژه گزیدههای کنستانتین در مطالعه تاریخ کلاسیک، اواخر دوران باستان و اوایل قرون وسطی به دلیل نقش آن به عنوان یک «رسانه متنی» که از طریق آن این آثار کلاسیک، اواخر دوران باستان و اوایل قرون وسطی، که همگی درک بسیار اساسی ما از جهان باستان و قرون وسطی را تشکیل میدهند، به خوانندگان مدرن منتقل میشوند، به اندازه کافی قابل تأکید نیست.
گروه گزارش