“آژنگ نیوز”:«اکرم دندون طلا» یکی از چهرههای افسانهای و معروف در تاریخ شفاهی موسیقی عامهپسند ایران در اواخر دوره قاجار (دوره مظفرالدینشاه و اوایل مشروطه) است.در واقع دوران قاجار، به ویژه در سلطنت ناصرالدینشاه، یکی از پرالتهابترین و در عین حال جذابترین دورههای تاریخ موسیقی ایران است. در این دوره، موسیقی هم در دربار و حرمسرا و هم در محلههای عامهپسند رشد کرد، اما وضعیت زنان نوازنده و خواننده با پارادوکسها و محدودیتهای شدید اجتماعی همراه بود.اکرم دندون طلا نمونه ای از موسیقیدانان زن بود که در شرایط دشواری کارش را آغاز کرد.
چرا «دندون طلا»؟ لقب «دندون طلا» (دندان طلایی) در آن دوره به زنان مطرب، رقاصه و نوازندهای داده میشد که یکی از دندانهای جلوی خود را با طلای مرغوب پر کرده بودند. این کار در آن زمان نوعی «مد» یا نشاندهنده ثروت و پرستیژ در میان زنان طبقه مطربها و چرخیها بود. اکرم به دلیل داشتن این دندان طلایی برجسته و خوشرویی، به این نام شهرت یافت.
اکرم دندون طلا برای دربار و حرمسرا نمینواخت؛ بلکه او در «خانههای عشرت»، چایخانههای خاص، و مجالس خصوصی مردان ثروتمند و بازاریان برنامه اجرا میکرد. اجرای او معمولاً همراه با رقص چریکی و استفاده از مواد مخدر (تریاک) توسط مخاطبان بود.
متاسفانه در آن دوره، زنی که چهره و صدای خود را به مردان بیگانه نشان میداد و تار مینواخت، از نظر اجتماعی در طبقه پایین (و غالباً در رده مطربها یا روسپیان درجه یک) قرار میگرفت. با این حال، از نظر هنری، اکرم استاد تکنیکهای «آواز دشتی» و «تصنیفهای محلی» بود و تصنیفهای او دهان به دهان میچرخید.
با روی کار آمدن مشروطه و سپس حکومت رضاشاه و اعمال محدودیتهای شدید علیه مطربها و خانههای عشرت، چهرههایی مثل اکرم دندون طلا از صحنه حذف شدند یا به حاشیه شهرها پناه بردند و نامشان بیشتر در کتابهای عامهپسند و خاطرات نوازندگان قدیمی (مثل روایتهای روحالله خالقی در کتاب «ناظر گود موسیقی») ماندگار شد.
گروه تاریخ