“آژنگ نیوز”:برداشت گیلاس و گیلانار در باغشهر هِیر یکی از مهمترین رویدادهای فصلی، اقتصادی و فرهنگی در استان اردبیل است. شهرستان هیر (واقع در منطقه هیران) در شمالی ترین نقطه استان اردبیل و هممرز با استان گیلان و دریای خزر، به دلیل شرایط اقلیمی منحصربهفردش، بهشت این میوههای بومی است.
شناخت باغشهر هیر و اقلیم خاص آن
شهر هیر برخلاف سایر مناطق سردسیر اردبیل (مانند اردبیل شهر یا مشگینشهر)، دارای اقلیم نیمهمرطوب و خزری است. این شهر در دامنههای جنگلی تالش واقع شده و به دلیل نزدیکی به دریای خزر، زمستانهای معتدل و تابستانهای خنکتری دارد.
این ویژگی اقلیمی باعث شده تا هیر به عنوان «باغشهر» شناخته شود؛ شهری که در آن درختان میوه از هر خانهای سر برآوردهاند و بخش عمدهای از فضای شهری را باغهای پرمحصول تشکیل میدهند.
معرفی میوهها
گیلاس (Gilas): گیلاس هیر به دلیل خاک غنی و آب و هوای مناسب، دارای کیفیت بسیار بالایی است. گیلاسهای این منطقه معمولاً درشت، آبدار، شیرین (یا ترشِ مطلوب) و دارای پوست نازک و قرمز روشن هستند.
گیلانار (Gilanar): گیلانار یا «کُرنِل چری» (Cornelian Cherry) میوهای بومی جنگلهای هیرکانی (شمال ایران) است. این میوه قبل از رسیدن کاملاً ترش است و پس از رسیدن به رنگ قرمز تیره (نزدیک به سیاه) درمیآید و طعمی گس تا ترش و شیرین دارد. گیلانار در فرهنگ مردم هیر و اردبیل جایگاه ویژهای دارد.
فصل برداشت (دستپروری باغداران)
فصل برداشت این دو میوه معمولاً از اواخر خرداد ماه آغاز شده و در تیر ماه به اوج خود میرسد.
روش برداشت: برداشت هر دو میوه کاملاً دستی انجام میشود. درختان گیلانار معمولاً قدی بلند دارند و برداشت آن نیازمند مهارت و استفاده از نردبان است تا آسیبی به شاخهها و میوههای سال بعد نرسد.
استخدام نیروی کار: در این فصل، باغداران هیر از نیروهای کار فصلی (بسیاری از آنها از شهرهای همجوار یا استان گیلان) برای چیدن سریع میوهها کمک میگیرند، زیرا تاخیر در برداشت باعث افت کیفیت محصول میشود.
فرآوری و محصولات جانبی
مردم محلی هیر در مصرف این میوهها بسیار خلاق هستند و برداشت صرف به صورت تازهخوری نیست:
شیره گیلانار: مهمترین محصول جانبی گیلانار است. گیلانارهای رسیده پخته شده و آب آنها گرفته میشود تا به شیرهای غلیظ، تیره و بسیار مقوی تبدیل شود که در طب سنتی برای تقویت قلب، معده و رفع کمخونی کاربرد فراوان دارد.
مربا و لواشک: از گیلاس و گیلانار مرباهای خاصی درست میشود. لواشک گیلانار به دلیل طعم ترش و ماندگاری بالا بسیار پرطرفدار است.
خشک کردن (خشکه میوه): بخشی از گیلاس و گیلانار برای مصرف در زمستان در سایه یا زیر آفتاب خشک میشوند.
اهمیت اقتصادی و بازارچههای محلی
برداشت گیلاس و گیلانار پیکره اقتصادی هیر را در تابستان زنده میکند.
در فصل برداشت، خیابانهای منتهی به باغشهر و میدانهای اصلی هیر پر از دستفروشان و باغداری میشود که گیلاس و گیلانار تازهچین را با قیمتهای مناسب به صورت عمده و خرده میفروشند.
بخش عمدهای از محصولات به شهر اردبیل، پایتخت و حتی کشورهای همسایه صادر میشود و درآمد اصلی بسیاری از خانوادههای هیری از همین راه تأمین میگردد.
گردشگری کشاورزی (اگروتوریسم)
در سالهای اخیر، پدیده برداشت گیلاس و گیلانار در هیر به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده است.گردشگرانی از سراسر ایران (به ویژه از مناطق مرکزی و جنوبی که این میوهها را کمتر میبینند) در فصل تابستان به هیر سفر میکنند.
آنها علاوه بر خرید میوه مستقیم از باغ، در چادرهایی که باغداران در میان درختان برپا میکنند استراحت میکنند، از چای محلی با شیره گیلانار نوش جان میکنند و از هوای خنک و مناظر جنگلی-باغی لذت میبرند.
گروه گزارش