“آژنگ نیوز”:آداب عید دیدنی در خانه های قدیمی اشرافی تهران”دارای یک اسلوب و روش ویژه ای بود که باید مطابق یک دستورالعمل خاص انجام میشد!از این رو چهارچوبهایی تدوین شده بود که به شرح زیر بود:
خانم خانه نیستند
در زندگانی روزانه بویژه در روز های عید ، که بانوی هر خانه باید نخست برنامه روز خود را با وقت معلوم کند و ساعاتی را که مربوط پذیرائی اشخاص اختصاص دهد معین نماید و به خدمتکاران خود اعلام دارد تا اگر در غیر آن ساعت میهمانی آمد ، مستخدم بانهایت ادب بگوید: «خانم خانه نیستند.»
عبارت «… خانه نیستند ،گرچه دروغ و بقول فرنگیها «دروغ مفید»است ، باز چون در زندگانی اجتماعی مورد استعمال زیاد دارد چندان درخور انتقاد نیست زیرا در صورتیکه مستخدم شما حقیقت امررا بی برده به تازه واردین عرضه بدارد و مثلا بگوید: «خانم جان حوصله مهمانداری ندارند » یا یا مهمان بیگانه ای دارند و نمیتوانند از شما پذیرائی کنند بیشک به مهمانها بر خواهد خورد.
بطور کلی در ایام نوروز باید در خانه شما بروی همه کس باز باشد وحتى الامکان نباید از پذیرائی کسی شانه خالی کنید ا کثر اتفاقا بر خلاف دستور و انتظار شما ، میهمانی سر زده داخل اطاق شده فوراً برای تغییر لباس یا تهیه خدمت کارتان آزاو نگریزید. بروید با خوشرویی خوش آمد بگوید وضمنا حالی کنید که خیال رفتن بمنزل یکی از دوستان را داشتید و یا کسالت « پری » برای شما فرصت پذیرائی باقی نگذاشته است .
وظیفه مستخدم –
چه شما در خانه باشید ، چه نباشید ، مستخدم شما بایدیک سینی « گوش بزنگ باشد و بمحض آنکه صدای در را شنید سینی را در کف دست چپ گذاشته برای گرفتن کارت ویزیت ، مهمانها، جلوی آنها نگاهدارد سپس اگر شما در خانه باشید، سینی را نزد شما میآورد تا شما صاحب کارت را بشناسید و بپذیرید و چنانچه در خانه نباشید ، سینی را در محل معینی که در (مد نظر ) شما باشد قرار میدهد .
خانواده هایی که خانه و زندگانی آبرومندی دارند باید یکی از مستخدمین خود را مأمور کنند که در غیاب آنها مهمانها را با طاق پذیرایی راهنمایی نموده مینی کارت و بشقاب شیرینی را در مقابل آنها نگاهدارد .
خانواده بی مستخدم –
در خانواده های بدون مستخدم ، باز کردن در وظیفه «آقا» و در غیاب او بعهده خانم است . چنین خانواده هایی بحکم اجبار با و توفیق اجباری » از شر دروغ سفید بر کنارند !
خانمی که با عدم وسایل پذیرایی بخواهد بمهمانانش خوش بگذرد مجاز است که و بی کلفتی ، را بهانه قرار داده بنای درد دل و شکوه و عذرخواهی را بگذارد. با نوی مجلس آرا کسی است که در مقابل دیگران (بویژه مهمان) خود را فراموش کند و بدون تشویش ودرو در بایستی حد اکثر استفاده را از وسایل موجود بعمل آورد.
روز پذیرائی آقا –
سابقا در ایام عید هر کس روز معینی در خانه میماند و از تمام دوستان و آشنایان خود پذیرایی میکرد و دنیای فعال و وسایط نقلیه امروزی این رسم را مخصوصاً در آمریکا برانداخته ولی هنوز در غالب شهرهای ایران و در بسیاری از کشورهای آسیا و اروپا رایج و مورد علاقه عمومی است .
پذیرائی –
مستخدم خانه پس از آنکه در را گشود و سینی کارت را پیش برد و کارت مهمان را دریافت کرد. او را بداخل خانه هدایت مینماید و خود جلو میافتد تا زودتر کارت را بنظر خانم یا آقا برساند. سپس باز میگردد و در اطاق پذیرایی را برای دخول او می گشاید.
اگر مهمان شخص بیگانه ای باشد قبل از آنکه خبر آمدن او بمیزبان داده شود باید او را باتاق پذیرایی راهنمایی کرد . نا گفته نگذاریم که مستخدم در ایام عید نباید از دوستان و نزدیکان خانواده کارت ویزیت بخواهد ، بلکه باید شفاها نام آنها را بخانم بگوید .
وقتیکه میزبان در اطاق پذیرایی نباشد، مستخدم مهمان را مینشاند و بعد آقا و خانم را خبر میکند. ولی هنگامی که با تو یا آقای میزبان در اطاق پذیرایی نشسته است .
بمحض وارد شدن مهمان از جا بر میخیزد و بجانب او رفته احوال پرسی میکند و دست میدهد. اگر میزبان در بین جمعی نشسته و بآسانی نمیتواند از جا بر خیزد و بسوی تازه وارد بیاید، با تبسم سر فرود می آورد و از دور احوالش را میپرسد اما تنها در مورد مهمانی که خیلی جوان باشد این امر صورت میگیرد، آنهم از ناحیه بانوی میزبان نه آقا .
هنگام خروج مهمان –
وقتی یکی از مهمان های شما از جا بلند میشود، شما هم برخیزید و پس از خدا حافظی تا در اطاق پذیرایی وی را مشایعت نمائید و پس از آن راهنمایی
او را به ستخدم خود واگذارید .
مستخدم شما باید تا دم در همراه مهمان شما برود و موقعی که او بیرون وقت و حتی چند قدم دور شد، در را پشت سرش ببندد. اگر مهمان بیگانه و محترمی دارید لازم نیست برای مشایعت دیگران از اتاق بیرون بروید ، ولی بهر حال سعی کنید که هر یک از مهمانانتان توسط یکنفر از قبیل مستخدم خانه بطرف در راهنمایی شوند.
از «دروغ سفید» نرنجید
اگر مستخدم خانه شما گفت: «آقا تشریف ندارند» ولی در همان لحظه آقا شخصاً سر از دریچه بیرون آورد و گفت: «نه بفرمائید تو من برای شما در خانه هستم» متعجب و منزجر نشوید ، چه ممکن است صاحبخانه بعللی برای عموم مردم درخانه نباشد، ولی برای دوستی مانند شما باشد.»
موارد استعمال کارت ویزیت
در ایام نوروز که مردم انتظاردیدار یکدیگر را دارند لازم نیست دوستان و نزدیکان درخانه های یکدیگر کارت ویزیت بگذارند. اگر بدیدن زائو یا بیماری می روید حتما باید با ارسال کارت خود ، برای دخول با طاق کسب اجازه نمائید. ضمناً در نظر داشته باشید که در ایام عید باید برای بیماران هد یه هایی از قبیل کتاب و میوه و گل ببرید. اگر یکی از دوستان شما از شهر دیگری آمده و در خانه شخص ناشناسی سکونت دارد، حال که شما بخانه میزبان او میروید اگر اهمیت و ارزش اجتماعی شما کمتر از میزبان است کارت خود را برای دوستتان بفرستید.
ولی در صورتیکه شما معروفتر و محتر متر از میزبان هستید، بیجا نیست که دو کارت بمستخدم خانه بدهید ، تا یکی را بنظر میزبان ناشناس و یکی را بنظر دوست شما برساند. هر گاه بدبدن دوستی میروید که در مهمانخانه بسر میبرد، با اینکه در خانه پر جمعیتی زندگی میکند، نام او را در بالای کارت خود بنویسید تا کارت شما بدست دیگران نیفتد.
هنگامیکه بدیدن یکی از نزدیکان خود ( مخصوصاً زنها ) رفته اید که درخانه نیست ، ممکن است در کارتی که برای او بجا می نهید، عبارت مناسبی بنویسید ، مثلا و متاسفانه شما را زیارت نکردم . پوشیده نماند که باید مطالب را بر روی کارت نوشت. روی کارت آن طرفی است که نام شما چاپ شده است.
چند کارت میتوان برای یک خانواده بجا گذاشت ؟ –
وقتی بدیدن خانواده آشنایی میروید و آنها را در خانه نمیابید باید بتعداد تمام زنها و مردهای آن خانواده کارت ویزیت بجا گذارد ولی در مورد خانواده های پر جمعیت هیچگاه مقدار کارتهایی که بجا میگذاریم ، از سه نباید تجاوز نماید. مثلا موقعیکه به دیدن خانواده دانشمندکه مرکب از یک پدر و یک مادر و سه دختر و یک مادر بزرگند میروید ، اگر در خانه نباشند ، ذوق سلیم چنین ایجاب میکند که شما (آقا) یک کارت بنام پدر و یک کارت بنام مادر و یک کارت بنام سایر خانم ها به مستخدم بسیارید ، وهمچنین یک کارت بنام مادر ، یک کارت بنام دخترها و یک کارت بنام خانم بزرک بجا بگذارید.
مردی که با همسر و دختر خود بدیدن خانواده آشنایی میرود و آنها را در خانه مییابد ؛ تنها کافی نیست که کارت خود را در سینی کارت بیندازد، بلکه باید کارت زن و دختر را هم ضمیمه کند.
هنگام ورود به اتاق پذیرائی بزرگترین اشکالی که برای شما پیش می آید، در لحظه ایست که به اتاق پذیرایی وارد میشوید.نکته قابل ملاحظه اینست که اورود ما به اتاق پذیرایی باید بدون دست پاچگی و واهمه باشد.
با کمال خونسردی پالتو و دستکش و احیانا گالش خود را در کوریدور بیرون آورید( ولی وقتی که بدیدن بیماری میروید، قبل از دریافت اجازه دخول ، از کندن لباس و بیرون آوردن دستکش خود داری نمائید .) وقتی وارد اطاق مهمانخانه شدید قبل از هر کار لحظه ای در آستانه در توقف نموده و بانگاهی دقیق و سریع حضار را برانداز کنید تا با او و آقای میزبان را بیابید. سپس اول بجانب بانو و بعد بطرف آقای میزبان رفته دست بدهید و احوال برسی بنمائید.
اگر در آن مجلس دوستانی دارید که در میان جمعیت و یا از شما دورند، بجای دست دادن با تبسم سری فرود آورید. همچنین برای بیگانگان مجاور خود نیز با ادب سر فرود آورید.
محتاج به تذکار نیست که هیچ مردی برای دست دادن، دست خود را بسوی خانمها پیش نمیبرد و هیچ خانمی جز با اشخاصی که با او آشنایی دارند یا معرفی شده اند دست نمیدهد .
چند نکته دقیق –
مهمترین اصلی که باید در دید و بازدید ها رعایت کرد ، مزاحم نبودن است . هیچگاه بیش از حد لزوم در خانه مردم نمانید و بعبارت دیگر ریشه ندوانید. در دیدارهای رسمی تا پنج دقیقه و در ملاقات های دوستانه بیش از بیست دقیقه طول ندهید.
وقتی که بخانه کسی میروید و می بینید که اتومبیل صاحب خانه مقابل در قرار دارد و آماده حرکت است داخل شوید ، تنها کارت خود را بدهید و باز گردید. اگر میزبان خود آمد و با اصرار شما را بدرون برد ، هر ثانیه بقصد برخاستن (نلولید) بلکه با اطمینان خاطر دوسه دقیقه صحبت کنید و بعد برخیزید.
در مجامع رسمی یا عمومی هیچکس را نبوسید. از اظهار جمله خیلی سر شما را بدرد آوردم یا خیلی مزاحم شما شدم پرهیز نمائید. در عوض اگر واقعاً خیال می کنید که زیاد پر گوئی یا توقف نموده اید ، عملا به آن خاتمه دهید .
نویسنده:ا . ح . آریان پور
گروه تاریخ