“آژنگ نیوز”:واقعه ۲۱ آذر و اشغال آذربایجان یکی از رویدادهایی بود که میتوانست موجب تغییر نقشه جغرافیایی ایران شود.در تابستان سال ۱۳۳۴ ، نیروهای محور یکباره تسلیم شدندو جنگ بین المللی دوم پس ازشش سال، پایان رسیده سراسر جهان، پایان خونریزی و ویرانی را جشن گرفتند و ملت ایران نیز در این جشن شرکت کرد وچون سروصدای شادی خوابیدهمه اذهان متوجه این نکته شد که نیروهای متفقین طبق قراردادی که با ایران داشتند می بایست شش ماه پس ازپایان جنگ ایران را تخلیه کنند.پس از شش ماه ارتشهای آمریکا و انگلستان ایران را ترک کردند، اما نیروهای شوروی، در جواب یادداشت وزارت امور خارجه ایران گفتند : تا از حصول امنیت در مناطق شمالی ایران اطمینان حاصل نکنیم ، نمیتوانیم خاک شما را ترک کنیم.
این عکسی است که از سر در ایستگاه راه آهن، در روزهای جشن پیروزی و صلح گرفته شده است.
نکته دیگر نیز اینکه در همین زمان حزب توده ایران ، سخت فعالیت میکرد. همه هفته، در گوشه و کنار بمناسبتهای مختلف، متینگهای حزبی برپا میگشت و سران توده اطاقهای آتشین ایراد میکردند و در پایان هر نطق ، مردم زنده باد و مرده باد میکشیدند ۰۰۰ دراین متینگها ازهمه عجیب تر،شرکت سربازان نیروهای یگانه بود. سران توده، برای شرکت سربازان روسی درمیتینگهای خود بهانه و دلیلی نمیتوانستند آورد اما مردم ، در پس این متینگها نقشه هایی را درمیان میدیدند.نقشه هایی که سر انجام به غائله آذر بایجان وآشوبهای شمال و بلوای مغرب ایران منتهی گشت.
در همین دوران ودر روز سوم شهریور ۱۳۲۴ ، پیشه وری نماینده انتخابی از تبریز که اعتبار نامه اش لغو و روز نامه اش توقیف شده بود وارد تبریز شد و در دنبال مکاتبات خصوصی که با شبستری داشت و سفری که متفقاً بخارج ایران کرده بودند، اساس سازمان حزب دموکرات را ضمن بیانیه ای در ۱۳ شهریور باطلاع عموم اهالی آذر بایجان و ایران رسانید ۰۰۰ سر انجام ، از ۲۴ آبانماه ۱۳۲۴ حمله فدائیان فرقه دموکرات به پادگانهای نظامی آغاز گشت .
.در این عکس آقای حکیمی در حالیکه درباره قضایای آذربایجان با تیمسار سرلشکر ارفع رئیس ستاد مذاکره می کند دیده میشوند.
از طرف ستادارتش، برای کمک پادگانهای آذربایجان ، نیرو اعزام گشت.اما در شریف آباد قزوین ، ناگهان نیروهای شوروی جلوی سربازان ایرانی را گرفتند. آن وقت بود که دولت بفکر افتاد و آقای حکیمی، رفتار شوروی ها را به سازمان ملل متفق و شورای امنیت شکایت کرد.
پیشه وری در تهران
پس از چندی و درزمستان ۱۳۲۴ ، پیشه وری نخست وزیر آذربایجان ،برای مذاکره به تهران آمد و چندی بعد از طرف دولت مرکزی هیئتی به ریاست مظفر فیروز، وزیرکاروتبلیغات و معاون نخست وزیر به تبریز رفت.دراین مذاکرات،نمایندگان آذربایجان تقاضا هایی میکردند که درصورت قبول آنها ازطرف دولت ، یکباره آذربایجان از ایران جدامیشد.با مخالفت دولت با این تقاضاها؛ نمایندگان آذر بایجان نومید به آذر بایجان بازگشتند.
روز دوشنبه اول بهمن ۱۳۳۴، آقای حکیمی نخست وزیر ، استعفای خود را اعلام کرد و شش روز بعد مجلس تمایل خود را به نخست وزیری احمد قوام ابراز نمود.
قوام مدتی برای تعیین اعضاء کابینه خویش مطالعه نمود و ضمنا مظفر فیروز را نیز بمعاونت سیاسی خود برگزید و سرانجام در ۲۵ بهمن کابینه خود را معرفی کرد و چند روز بعد به اتفاق هیئتی برای حل قضیه آذربایجان به مسکو عزیمت نمود.درمسکو با وجود پذیرائی شایانی که ازنخست وزیر کردند، با تقاضاهای او موافقتی ننمودند و حل مسئله طبق اطلاعی که به مجلس داده شد مربوط به تعهد دولت در دادن نفت بشوروی ومذاکرات مستقیم میان تهران وآذربایجان شد و این موضوع در موافق نامه قوام – ساد چیف مورخ ۱۵ فروردین رسمیت یافت موافقتنامه قوام – سادچیف بصورت ظاهر تا اندازه ای در حل اشکالات مؤثر بود ، اما در حقیقت خود مشکلی تازه ایجاد کرد و تا مدتی
روابط دوستانه ایران و شوروی را تیره ساخت.
شهر تبریز در تصرف حزب دموکرات بود وفدائیان و سران فرقه دموکرات آذربایجان، بر در و دیوار ، روی تابلوها و بیانیه های فرقه دموکرات آذربایجان نوشته بودند: «اولک وار دونمک یوخدور یعنی مرک هست و بازگشت نیست.
همچنین دمو کراتهای آذربایجان ، با نمادهای رژیم پهلوی مقابله کرده و مجسمه رضا شاه را در گوشه ای انداختند و در عوض تصویرهای سران دولتهای خارجی را نصب کردند .
در این زمان؛ شعارهایی دموکراتها بر دیوار سرباز خانه های خود نصب کرده بودند : بر یکی از آنها نوشته شده بودزنده باد فکر خستگی ناپذیر، اراده شکست ناپذیر و اتحاد خلل ناپذیر ما و بر دیگری این جملات دیده میشود: «قشون ما محکمترین پشتیبان آزادی و سربازان ما قویترین نیروی آزادی هستند ».
در چنین شرایطی نماینده ایران در سازمان ملل متفق و شورای امنیت بیکار نبود. آقای علا، سفیر کبیر ایران در واشنگتن در یکی از جلسات شورای امنیت حضور یافت و مدارکی از دخالت مأمورین شوروی در امور داخلی ایران ارائه دادوسرانجام نیزدولت شوروی نیروهای خوددستورداد که ایران تخلیه کنند.بدین ترتیب نخستین قدم برای پایان تصرف آذربایجان برداشته شد.
در مرحله بعد نیروهای نظامی در ۲۱ آذر ماه سال ۱۳۲۵ خورشیدی به طرف تبریز حرکت کردند. ،پس ازورودارتش ایران به تبریزو خروج آذربایجان از تصرف حزب دموکرات ؛روز نهم دی ماه ۱۳۲۵، مردم تبریز ،به عمارت شهرداری رفتندو مراسم شادی و جشنی برپا کردند.
گروه تاریخ